Κυριακή 26 Νοεμβρίου 2017
Άγιος Ιωάννης ο Χοζεβίτης
Σοφία Κιόρογλου
Άρρητη ευωδία από Λιβάνι
αναδίδει το Καλιμαύχι σου
Ρουμάνε Χοζεβίτη.
Ο ασπασμός γλυκός σαν σκύβω
ν’ ασπαστώ τ’ άφθαρτα λείψανα σου
γυάλινη λάρνακα καθρέφτης παραδείσου.
Πριν σηκώσω το πρόσωπο
μπουκέτα μυρωδιές από λουλούδια
που άγγελοι εκχύνουνε πάνω στα λείψανα σου.
Γλυκιά ιερότητα ο αποχαιρετισμός,
κατάνυξη ο τελευταίος ασπασμός
εις το επανιδείν Ρουμάνε Χοζεβίτη.
Σάββατο 25 Νοεμβρίου 2017
Το κρεβάτι της γάτας- The cat's bed haiku
Κοίτα τη γάτα!
Το καπό του αμαξιού
κάνει κρεβάτι.
Look at the cat!
It turns the car's bonnet
into a bed
Αναγνωρίζοντας λάθος ένα αγριολούλουδο
poemhunter.com
Μια τσίχλα, επειδή είχα λάθος κάνει,
έπιασε το τραγούδι
σε έναν κόσμο όχι ασαφή , όχι μόνο,
Που δεν κυβερνάτε από μένα μόνο.
Richard Wilbur
Η ποίηση του Richard Wilbur
Του John Garvey
Ο Richard Wilbur πέθανε τον περασμένο μήνα. Ήταν, είπε η Dana Gioia, ο καλύτερος ποιητής της γενιάς του και ο μεγαλύτερος Αμερικανός χριστιανός ποιητής μετά τον Eliot.
Ακολουθεί ένα παράδειγμα του γιατί μου άρεσε τόσο πολύ. Είναι μέρος μιας πρόποσης που έκανε στον γάμο του μεγαλύτερου γιου του. (Το είπα στον γάμο του νεότερου μας.)
"Ο Άγιος Ιωάννης λέει πώς στο γαμήλιο γλέντι της Κανά / Τα δοχεία του νερού έβγαλαν κρασί σε τέτοια ποσότητα / Ότι με το νηφάλιο μέτρημά του / Υπήρχαν τουλάχιστον εκατό γαλόνια. / Δεν έβγαινε κανένα γήινο νόημα παρά να δείξει / Πώς ο,τιδήποτε η αγάπη διαλέγει να ευλογήσει / Γεμίζει με μια γλυκιά υπερβολή / που μπορεί να υπερχειλίζει χωρίς εξάντληση. "
("St. John tells how at Cana's wedding feast/ The water pots poured wine in such amount/ That by his sober count/ There were a hundred gallons at the least./ It made no earthly sense unless to show/ How whatsoever love elects to bless/ Brims to a sweet excess/ That can without depletion overflow.")
Είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν καλύτερα παραδείγματα, αλλά αυτό το μικρό απόσπασμα δείχνει δύο πράγματα για τα οποία τον τιμώ . Το πρώτο είναι η αίσθηση της ομοιοκαταληξίας και του μέτρου. Τα ποιήματά του φαίνονται αβίαστα, σαν να είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο να μιλάει σε ιαμβικό πεντάμετρο. Και είναι μουσικά, αλλά η μουσική ταιριάζει ακριβώς σε κάθε πρόταση.
Εύχομαι οι σύγχρονοι ύμνοι της εκκλησίας μας να είχαν αυτή τη συμφωνία. Πόσο συχνά πιάνω τον εαυτό μου να διαμαρτύρεται κρυφά για το ότι οι στίχοι με βγάζουν εκτός ισορροπίας ή ότι δεν μπορώ να τραγουδήσω ένα σμήνος συμφώνων κουρνιασμένο σε ένα σύρμα όγδοων νοτών.
Ο Wilbur έγραψε ποιήματα που θα μπορούσατε να βάλετε μουσική. Ήταν ο συνεργάτης του Leonard Bernstein στο "Candide".
Το ίδιο χάρισμα τον έκανε υπέροχο μεταφραστή. Πριν από λίγα χρόνια το τμήμα δράματός μας ανέβασε μια παράσταση του "Ταρτούφου" σε μετάφραση του Wilbur. Είναι ένα αστείο έργο.
Αλλά η έκδοση του Wilbur ήταν κάτι περισσότερο από ένα επιτυχημένο έργο στη σκηνή. Ήταν, όπως και το πρωτότυπο του Μολιέρου, ένα έργο ποίησης σε ομοιοκαταληξία (10 συλλαβές - όχι αλεξανδρινές, αλλά ίσως αυτός ο ρυθμός είναι καλύτερος για τους αγγλόφωνοτς).
Είπα ότι η πρόποση γάμου του Wilbur έδειξε δύο πράγματα που μου άρεσαν. Η ομορφιά είναι το ένα. Το άλλο είναι μια πεποίθηση ότι, αν κοιτάξουμε αρκετά καλά, θα δούμε ότι ο κόσμος είναι θεμελιωδώς καλός, ακόμη και ευλογημένος.
Το θαύμα της Κανά δεν έβγαζε κανένα γήινο νόημα, αλλά εκεί ήταν. Το κρασί ξεχείλισε, όπως τα πέντε κριθαρένια καρβέλια πολλαπλασιάστηκαν αργότερα στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη.
Η φυσική του είναι αινιγματική. Αλλά δοκιμάστε να το δείτε αλλιώς. Γνωρίζουμε ότι λειτουργεί με αγάπη. Όσο περισσότερο δίνουμε , τόσο περισσότερο έχουμε.
"Ο,τιδήποτε η αγάπη επιλέγει να ευλογεί / φτάνει σε μια γλυκιά υπερβολή / που μπορεί να υπερχειλίζει χωρίς εξάντληση". Ίσως ο Wilbur σκεφτόταν τον γάμο του 64 ετών.
Ή μάλλον μιλούσε από την άποψη της πίστης και όχι από της αγάπης. Σε μια συνέντευξη του 1977 με την The Paris Review, είπε το εξής:
«Αισθάνομαι ότι το σύμπαν είναι γεμάτο ένδοξη ενέργεια, ότι η ενέργεια τείνει να παίρνει μοτίβο και σχήμα και ότι ο απόλυτος χαρακτήρας των πραγμάτων είναι όμορφος και καλός . Γνωρίζω απόλυτα ότι το λέω αυτό στο αποκορύφωμα όλων των ειδών των αντίθετων αποδεικτικών στοιχείων και ότι πρέπει να το βασίζω εν μέρει στην ιδιοσυγκρασία και εν μέρει στην πίστη, αλλά αυτή είναι η στάση μου ».
Αυτά τα δύο πράγματα που θαυμάζω στην ποίηση του Wilbur είναι στην πραγματικότητα σχετιζόμενα μεταξύ τους. Στη μεταμοντέρνα ποίηση, τη μουσική, τη ζωγραφική, βλέπουμε ένα είδος χαοτικού εκλεκτικισμού που αντικατοπτρίζει ένα σύμπαν σε διαταραχή.
Για τον Wilbur, η ενέργεια του σύμπαντος «έχει μοτίβο και σχήμα». Βλέπουμε την ίδια κανονικότητα στις μορφές των ποιημάτων και στα μέτρα. Είναι όμορφα, όπως ο κόσμος που περιγράφουν.
Και καλά. Ένα σύμπαν κυβερνούμενο από την εντροπία θα πεθάνει τελικά από τη δική του διαταραχή, λένε οι φυσικοί. Δεν έχει νόημα. Δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό.
Το σύμπαν που δημιούργησε ο Θεός είναι, όπως λέει η Σοφία Σολομώντος, διατεταγμένο "ανά μέτρο και αριθμό και βάρος". Και έχει νόημα. Εγινε για τη δόξα του Θεού.
Ο Garvey είναι πρόεδρος του Καθολικού Πανεπιστημίου της Αμερικής στην Ουάσινγκτον.
© Arlington Catholic Herald 2017-catholicherald.com
Παρασκευή 24 Νοεμβρίου 2017
Ιωάννης του Σταυρού-ένας μυστικός ποιητής
Ο Ιωάννης του Σταυρού, κατά κόσμον Juan de Yepes Alvarez, γεννήθηκε το 1542 στο Fontiveros, ένα χωριό της Παλαιάς Καστίλης, στην Ισπανία. Ο πατέρας του Gonzalo de Yepes, ευγενής του Τολέδο, εκδιώχθηκε από τον οίκο και αποκληρώθηκε γιατί παντρεύτηκε μια φτωχή υφάντρα μεταξιού, την Catalina Álvarez.
Κατά την περίοδο μεταξύ 1551-1559 σπούδασε στο Colegio de los doctrinosdi Medina del Campo. Εργάστηκε ως ξυλουργός, το ράφτης, ζωγράφος και χαράκτης, βοηθός ιερέα της εκκλησίας της Μαρίας Μαγδαληνής, γραμματέας και βοηθός νοσηλευτή στο Νοσοκομείο της Μονής της Συλλήψεως.
Το 1563 εισήλθε στο Τάγμα των Καρμελιτών και μεταξύ 1564 και 1568 σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα. Το 1567 χειροτονήθηκε ιερέας.
Το 1584 τελειώνει στη Γρανάδα τη πρώτη σύνταξη της «Πνευματικής Ωδής», ενώ δημιουργεί και τελειοποιεί τις κύριες πνευματικές πραγματείες του. Τα γραπτά του θα δημοσιευθούν για πρώτη φορά το 1618.
Στις 14 Δεκεμβρίου του 1591 πεθαίνει στην Ubeda της Ισπανία, στα 49 του χρόνια.
Ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού υπήρξε και ποιητής, θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους της ισπανικής γλώσσας. Συγγραφέας πολλών συνθηκών, ιδίως όσον αφορά την προσευχή, και το πνευματικό ταξίδι της ψυχής προς το Θεό, έγραψε, μεταξύ άλλων, και τρεις πραγματείες της μυστικιστικής θεολογίας που του χάρισε το παρατσούκλι «Doctor Mysticus»:
1. Σκοτεινή νύχτα της ψυχής (Notte oscura dell’anima)
2. Πνευματική Ωδή (Cantico spirituale)
3. Ανάβαση στο Όρος Καρμέλ (Ascesa al Monte Carmelo) (αδημοσίευτο).
Σκοτεινή νύχτα της ψυχής
Σε μια σκοτεινή νύχτα,
με αγωνίες ερώτων φλογισμένη,
ω, τύχη γενναιόδωρη!
χωρίς να με προσέξουν,
σαν είχε πια το σπίτι μου ησυχάσει•
άτρωτη στο σκοτάδι,
στη μυστική τη σκάλα μου κρυμμένη,
ω , τύχη ευτυχισμένη!
σ’ ενέδρα στο σκοτάδι,
σαν είχε πια το σπίτι μου ησυχάσει•
στην ευδαίμονα νύχτα,
κρυφά , χωρίς κανένας να με βλέπει,
ούτε κι εγώ να βλέπω
κάτι, χωρίς λυχνάρι,
εκτός αυτό που στην καρδιά φλεγόταν.
Αυτό με οδηγούσε
πιο πολύ κι από το φως της μεσημβρίας,
εκεί που με περίμενε
αυτός που εγώ γνωρίζω,
σε μέρος που κανένας δε φαινόταν.
Ω, νύχτα οδηγήτρα,
ω, νύχτα πιο γλυκιά κι απ’ την αυγή,
ω, νύχτα που ερωμένο
με ερωμένη σμίγεις,
ερωμένη που έγινες ερωμένος!
Στ’ ολάνθιστό μου στήθος,
που φύλαγα μόνο γι’ αυτόν, όλο,
εκεί αποκοιμήθη,
κι εγώ σ’ αυτόν το χάριζα•
κι η βεντάλια των κέδρων τον εδρόσιζε .
Κι ο άνεμος του πύργου
όταν εγώ ανατάραζα την κόμη του,
με το ήρεμό του χέρι
στον τράχηλό μου πλήγωνε,
και όλες μου οι αισθήσεις κοιμηθήκαν.
Έμεινα, λησμονήθηκα,
το πρόσωπό μου πάνω του γερμένο
έπαψαν όλα κι έμεινα,
χωρίς καμιά προφύλαξη,
απασχολημένος μες στους κρίνους.
Πνευματική Ωδή
Για να κατορθώσεις να αποκτήσεις το παν
μην επιθυμήσεις τίποτα.
Για να κατορθώσεις να αποκτήσεις το παν
μην κατέχεις τίποτα, οτιδήποτε κι αν είναι αυτό.
Για να κατορθώσεις να μάθεις το παν
μην προσπαθήσεις να μάθεις τίποτα.
Για να κατορθώσεις να γίνεις το παν
μην επιθυμήσεις να γίνεις τίποτα.
Για να κατορθώσεις να φθάσεις όπου σου αρέσει
πρέπει να περάσεις από όπου δε σου αρέσει.
Για να κατορθώσεις να φθάσεις αυτό πού δε γνωρίζεις
πρέπει να περάσεις από όπου δε γνωρίζεις.
Για να κατορθώσεις να φθάσεις σ’ αυτό πού δεν κατέχεις πρέπει να περάσεις από αυτό πού δεν κατέχεις.
Για να φθάσεις σε ό, τι δεν είσαι
πρέπει να περάσεις από ό, τι δεν είσαι.
Για να φθάσεις στην τελεία ηρεμία και γαλήνη
πρέπει να μην επιθυμείς τίποτα.
Για να φθάσεις στην ταπείνωση
παύεις να κυνηγάς το παν
γιατί κατέχεις το παν, το Θεό.
Για να κατέχεις το Θεό
πρέπει ο θησαυρός της ψυχής σου να είναι
αγνός χωρίς καμιά επιθυμία.
Για να κατέχεις το σταυρό του Κυρίου
είσαι στερημένος από όλα όσα επιθυμεί ο κόσμος.
Για να υψωθείς στο Θεό
πρέπει να απογυμνωθείς από όλες τις επιθυμίες σου
και τότε θα πίνεις το νερό της σοφίας,
της αγάπης και της γλυκύτητάς Του.
Για να φθάσεις στην αληθινή προσευχή
εισχωρείς στον ουρανό του Θεού
και ξεπερνάς το χρόνο και η ψυχή ενώνεται
με το Θεό με ουράνια γνώση.
Για να είναι η ψυχή σου καθαρή
πρέπει να είναι αγνή για να δεχθεί το θεϊκό φως
ώστε ο νους να γίνει φωτεινός.
Για να είναι η ψυχή σου γεμάτη θεϊκή γαλήνη
δεν πρέπει να περιβάλλεται από σκέψεις
πού διασπούν την ηρεμία της.
Για να είναι η ψυχή σου ταπεινή
πρέπει να ζει τη θεϊκή απλότητα
χωρίς να έχεις πνευματική λαιμαργία
διότι ο διάβολος φέρει το συναίσθημα της αυταρέσκειας.
Για να βαδίσεις το δρόμο της πίστης
πρέπει να αρνηθείς κάθε δική σου κρίση,
επιθυμία, φαντασία για να προσκολληθείς
απόλυτα στην αγάπη του Θεού.
* Ο Παναγιώτης Καμπάνης είναι Δρ. Αρχαιολόγος-Ιστορικός, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Μεταδιδακτορικός ερευνητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το φως του φεγγαριού
Αν και ο άνεμος
φυσά τρομερά εδώ,
το φως του φεγγαριού γλιστρά επίσης
ανάμεσα στις σανίδες της στέγης
αυτού του ερειπωμένου σπιτιού.
Izumi Shikibu
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)