Psalm 50

 

Αυτό - Ἅγιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος

 

https://ahdoni.blogspot.com/p/blog-page_1145.html

Ασώματο ἢ σωματικό, ὅ,τι ἂν σκεφτεῖς,

θὰ βρεῖς τὸν Θεὸ νὰ τὰ ἔχει κάνει ὅλα.

Τὰ οὐράνια, ὅ,τι ἀκούσεις,

τὰ ἐπίγεια κι ὅσα εἶναι στοὺς βυθούς,

γιὰ ὅλα Μία ἡ ζωὴ καὶ ἡ δόξα,

Ἕνας ὁ πόθος τους, Μία ἡ βασιλεία,

ὁ Πλοῦτος, ἡ Χαρά, ὁ Στέφανος, ἡ Νίκη, ἡ Εἰρήνη,

κάθε ὀμορφιὰ ποὺ ὑπάρχει,

εἶναι ἡ ἐπίγνωση τῆς ἀρχῆς καὶ αἰτίας,

ἀπ’ ὅπου ὅλα πήγασαν κι ἔχουν γίνει.

Αὐτὸ εἶναι ἡ σύσταση τῶν ἐπάνω καὶ τῶν κάτω,

Αὐτὸ ἡ τάξη τῶν νοητῶν ὅλων,

Αὐτὸ ὑποταγὴ τῶν ὁρατῶν ὅλων,

Αὐτὸ εἶχαν οἱ ἄγγελοι ἀσάλευτο θεμέλιο,

ὅταν ἔπαιρναν γνώση, καὶ φόβο ἀκόμα περισσότερο

τὴν ὥρα ποὺ ἔβλεπαν νὰ πέφτει ὁ σατανᾶς μὲ τοὺς δικούς του ἀπὸ τὴν οἴηση.

   Γιατὶ μόνο ὅσοι Αὐτὸ λησμόνησαν,

καταξέπεσαν στὴν ἔπαρσή τους δουλωμένοι,

Ὅσοι πάλι Αὐτὸ εἶχαν νὰ μαθαίνουν,

ἀνάλαφροι γίνονταν ἀπὸ φόβο καὶ τὴν ἀγάπη,

ἀγκάλιαζαν τὸν δικό τους Κύριο ἀχώριστα ἑνωμένοι μαζί Του.

Ἀπ’ ὅπου ἡ ἐπίγνωση τῆς βασιλείας

τὸ μεγάλωμα ἔφερε τῆς ἀγάπης,

γιατὶ καὶ περισσότερη τὴν Ἀστραπὴ

καὶ τρανότερη ἔβλεπαν ἀπὸ τὸ Φῶς τῆς Τριάδας,

καὶ πάλι Αὐτὸ κάθε σκέψη ἄλλη ἔδιωχνε,

τοὺς ἔκανε ἀμετακίνητους,

ποὺ ἀλλοιούμενη ἀρχικὰ πῆραν τὴ φύση τους,

νὰ μένουν στὸ Οὐράνιο ὕψος. 

[Ὕμνος Β’, στ. 106-135]

Η καταξίωση του παραλόγου

 

https://www.in.gr/2024/10/17/stories/n-g-pentzikis-mnimi-theou/

Βαγγέλης Στεργιόπουλος

Ἡ παιζω-γραφική σχέση τοῦ Πεντζίκη μέ τόν Συναξαριστή, μέ τό κείμενο αὐτό «τῆς ἐποχῆς τῆς μεγάλης τοῦ Βυζαντίου συνθετικῆς ἀκμῆς» (Προς εκκλησιασμό: 152), ξεκινᾶ ἤδη ἀπό τό 1993 παράλληλα μέ τήν ἀποδόμηση τῶν στέρεων βεβαιοτήτων τόσο τοῦ ἑαυτοῦ ὅσο καί τῆς ἐποχῆς του. «Χρόνια τώρα σφυρηλατήθηκα ἀπ’ αὐτή τήν αἴσθηση τῆς κονιορτοποιήσεως. Πιθανόν νά εἶναι συγγενής στόν ἄνθρωπο. Πάντως, ὅταν τό καλοκαίρι τοῦ 1933 πρωτοπῆγα στό Ἅγιον Ὄρος, διατηροῦσα εἰσέτι πολλές βεβαιότητες διά τό συμπαγές σχῆμα τοῦ ἐγώ. Ἐξαιτίας αὐτοῦ, θυμᾶμαι, ἔκλεισα ἀμέσως τόν Συναξαριστή πού εἶχα πάρει νά διαβάσω, χαρακτηρίζοντας τά γραφόμενα ὡς μωρολογίες, ὅταν συνάντησα τή φράση πώς ἕνας Ἅγιος ἀπό βρέφος ἔδειχνε ὅτι θά γινόταν εὐσεβής, ἀποποιούμενος τό μαστό τῆς μητέρας του καί νηστεύοντας κάθε Τετάρτη καί Παρασκευή» (Προς εκκλησιασμό: 83).

Ἡ ὑλική ἀποψίλωση τοῦ ἀτόμου καί ἡ διείσδυση στά μύχια τῆς ὑποστάσεώς του, ὁ μηδενιστικός ἀνεμοστρόβιλος τοῦ σκέπτεσθαι, ὁ ἀγώνας ἐνάντια στή μηχανοκρατική ἀντίληψη τοῦ ἀνθρώπου πού περιόριζε τή μνήμη στή λειτουργία τοῦ ἐγκεφάλου, ἡ καταξίωση τοῦ διαλυομένου μέσα στή λήθη καί σκόρπιου στόν ἄνεμο τῆς φθορᾶς ἀνθρώπου, ἡ ἀναζήτηση κάλλους σέ ὅλα τά ἀνωφέλευτα, ἡ παραδοχή τῆς δυστυχίας μέσω τῆς ἀγάπης, καί ἄλλες μοντέρνες καί παράδοξες τάσεις τῆς εὐρωπαϊκῆς πρωτοπορίας ὁδήγησαν τελικά τόν Πεντζίκη στόν Συναξαριστή τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας ὡς ἐπανεύρεση τῆς ἀγαπώσης μνήμης. «Ἡ συνεχής ἥττα ἀντίκρυ στούς ὑποστηρίζοντας σαφῶς καί μέ λογική τά περί κόσμου, μόνο καί μόνο γιά νά διατηρήσω τό παράλογο πού μέσα μου ἔνιωθα νά μεγαλώνει, ἀπειλώντας ὅλη μου τή χαρά καί τή ζωή, τήν ὥρα πού, μετά ἀπό μιά συναισθηματική κρίση, διατεινόμουν, δίχως κανείς νά μέ πιστεύει, πώς ἤμουν ἕνας πεθαμένος ἄνθρωπος, μέ πλησίαζε ὁλοένα ἐγγύτερα πρός τούς τρελλούς, πού βλέπουμε νά καταφεύγουν, ξένοι πρός τόν τριγύρω κόσμο, στό πλῆθος τῶν ναῶν καί παρεκκλησίων, πού κοσμοῦν τήν ἑλληνική γῆ. Πέρα ὅμως ἀπό κάθε φόβο, μ’ ἐνθουσίαζε στήν Ἐκκλησία ἡ καταξίωση τοῦ παραλόγου. Ἔνιωθα μέ ἱκανοποίηση ὅτι, εἰς τούς κόλπους της, ὁ καθένας μποροῦσε νά ’χει τή θέση του καί μάλιστα ἀνεξάρτητα πρός τό ὑπ’ αὐτοῦ ἐκτελούμενον ἔργο καί μόνον ἐκ τῆς προαιρέσεώς του» (Προς εκκλησιασμό: 83-84).

Στό ἐπίκεντρο τῆς καθημερινῆς του ἐργασίας, τά τελευταῖα τριάντα χρόνια τῆς ζωῆς του ὁ Ν. Γ. Πεντζίκης ἔθεσε τήν ἀνάγνωση τοῦ Συναξαριστῆ ὡς πρώτη ὕλη γιά τό λογοτεχνικό καί εἰκαστικό του ἔργο, ὄχι ὡς μιά κατά κόσμον «μανιέρα», ἀλλά ὡς ὁμολογία βαθιᾶς πίστης. Καθώς σημειώνει ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Αὐστραλίας Στυλιανός, αὐτός «ὁ “ἀνυπότακτος” τοῦ ὀρθοῦ λόγου καί ἐραστής τῆς παραληρηματικῆς εὐλάβειας καί ἀκριβείας γνώριζε νά ὑποτάσσεται κάθε πρωί στίς εἰδήσεις τοῦ Συναξαριστῆ, μέ τήν πίστη καί τήν ἔκσταση τοῦ ἤδη νεκροῦ κατά κόσμον». Ἄν, ὅπως ἔλεγε ὁ Κάντ, ὁ ἄνθρωπος τῆς νεωτερικότητας ξεκινᾶ τή μέρα του διαβάζοντας τίς εἰδήσεις στήν ἐφημερίδα, ὁ Πεντζίκης ξεκινοῦσε τή μέρα του μέ τήν ἀνάγνωση ἄλλων εἰδήσεων. «Τό ν’ ἀποταθεῖς σ’ ἕναν Ἅγιο στόν καιρό μας ἀποτελεῖ μεγαλύτερη ταπείνωση ἀπό τό νά σκύβεις γιά τήν ἀπόκτηση ἀγαθῶν…» (Προς εκκλησιασμό: 174). Ὁλόκληρος ὁ Συναξαριστής εἶναι ἕνας μέγας ἐρειπιών ἀτομικῶν καταλοίπων, πού λαβαίνουν ζωή καί ἔκφραση χάρις στήν ἐκκλησία καί στό περιβάλλον της (Προς εκκλησιασμό: 115). Ἐρείπια πού μόνο ὑπέρ πάντα νοῦ συντίθενται εἰς ἑνότητα. Εἶναι ἡ ἐνταγμένη ἐκκλησιαστική μνήμη. Ἄρα, ὁ Συναξαριστής εἶναι αὐτός πού ἐκκλησιάζει σέ σύναξη ἤ καλεῖ πρός ἐκκλησιασμό. Ὁ Πεντζίκης εἶναι ὁ συναξαριστής τῆς μνήμης πού ἀρχειοθετεῖ τά σπαράγματα τοῦ κόσμου ὄχι ἁπλῶς μέ τήν κοσμική μνήμη τοῦ συλλογικοῦ ἀσυνείδητου, ἀλλά τελικά καί ἀμετάκλητα μέ μιά «μνήμη κοσμική ὑπεράνω ἀπό τόν ἄνθρωπο, μνήμη Θεοῦ». Ἡ μνήμη αὐτή δέν ἔρχεται ἀπό τόν ἀθρυμμάτιστο καθρέπτη τῆς πρώτης ἀπεικόνισης ὡς μιά πλατωνική ἰδέα ἀπό τό παρελθόν, ἀλλά ἀπό τό μυστήριο πού ἤδη εἰσῆλθε στήν ἱστορία καί τόν χρόνο ὡς ἐνεστώς τοῦ μέλλοντος στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ὁ συναξαριστής τῆς μνήμης δέν ἀρχειοθετεῖ ἁπλῶς τίς μνημικές καταθέσεις τῆς σκόρπιας ζωῆς, ἀλλά γίνεται νοσταλγός τοῦ μέλλοντος πού θέλγεται ἀπό ἔρωτα πρός ὅλα τά κτιστά, καθώς λαμπρύνεται ἤδη ἀπό τό οἰκουμενικό φῶς τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ.

Τό κείμενο τοῦ Συναξαριστῆ γέμει μαρτυριῶν ἀναλήψεως εὐθυνῶν τῆς φαινόμενης ὑπάρξεως ἀντίκρυ στόν Κύριο ἐν ὀνόματι τῆς πίστεως, ἐλπίδος καί ἀγάπης, πού μᾶς συνδέουν μαζί του, μεταμορφώνοντάς μας σ’ ὅ,τι ὑπερβαίνει τό νοῦ. Ἀντιλαμβάνεται τόν χρόνο τελείως διαφορετικά ἀπ’ ὅ,τι μέ γνώμονα τόν πρόσκαιρο ἰδιωτικό βίο. Αἰσθάνεται κανείς ὅτι πράγματι οἱ ἄνθρωποι, θεωρούμενοι ὡς ἀστέρες, διηγοῦνται Θεοῦ τήν δόξα. Κατά τόν τρόπο τοῦ Συναξαριστῆ, ἡ μνήμη τῶν πραγμάτων δημιουργεῖ ἕναν κόσμο, πού ἔρχεται σ’ ἀντίθεση πρός τόν ἄμεσα πραγματικό.

*Τα ανωτέρω συνιστούν το τελευταίο τμήμα της εξαίρετης ομιλίας (εν προκειμένω, σε αναθεωρημένη και συμπληρωμένη μορφή) που είχε εκφωνήσει στις 13 Δεκεμβρίου 2007 ο Σταύρος Γιαγκάζογλου κατά την παρουσίαση της γ’ έκδοσης (η πρώτη είχε γίνει το 1970) του βιβλίου του Ν. Γ. Πεντζίκη Προς εκκλησιασμό (εκδόσεις «Ίνδικτος») στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.

Ο δραμινός Σταύρος Γιαγκάζογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τομέα Συστηματικής Θεολογίας (γνωστικό αντικείμενό του, η Δογματική) στη Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ.

Ο εκλεκτός πεζογράφος, ποιητής και αυτοδίδακτος ζωγράφος Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (Ν. Γ. Πεντζίκης) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 17/30 Οκτωβρίου 1908.

Ο Ν. Γ. Πεντζίκης ήταν το στερνοπούλι και το μοναδικό αγόρι της εύπορης αστικής οικογένειας του φαρμακοποιού Γαβριήλ και της διδασκάλισσας Μαίρης Πεντζίκη (μία από τις αδελφές του, η Χρυσούλα, έγινε αργότερα γνωστή ως η ποιήτρια Ζωή Καρέλλη).

Κύρια χαρακτηριστικά του πολύμορφου έργου του Πεντζίκη, ο οποίος ανήκει χρονολογικά στην περίφημη γενιά του ’30, είναι η ευρεία θεματική, η συνειρμική γραφή, η συχνή χρήση του εσωτερικού μονολόγου και της μεταφοράς, η θρησκευτική προσήλωση και η μεγάλη αγάπη του για τη γενέτειρά του.

Ο Ν. Γ. Πεντζίκης απεβίωσε στις 13 Ιανουαρίου 1993 συνεπεία καρδιακής ανακοπής.

Σημείωση: Ο Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι η μεγάλη αγιολογική και εορτολογική εγκυκλοπαίδεια, στην οποία παρουσιάζονται η ζωή και οι αγώνες των αγίων και των μαρτύρων της Εκκλησίας μας.

O κήπος

 

https://anastasiosk.blogspot.com/2023/06/blog-post_899.html#more

Υμνητές και νοσταλγούς της χούντας, συναντώ παντού.

 

Ανθρώπους με λόγο εθνικής υπεροχής και καθαρότητας, συναντώ παντού.

 

Υβριστές ανθρώπων, ως λαθροπιθήκια και εισβολείς, συναντώ παντού.

 

Εγκωμιαστές του ανδρικού φύλου, με ρητορική σεξιστική για τις γυναίκες, συναντώ παντού.

 

Ομοφοβικούς που αν ο γιος τους βγει γκέι θα τον σφάξουν, συναντώ παντού.

 

Έντιμους νοικοκυραίους που παίρνουν μούφες επιδοτήσεις, γνωρίζω ουκ ολίγους.

 

Θρησκευόμενους που δεν βρίσκουν διαφορά ανάμεσα στον εθνικό ύμνο και τον Ιησού, επίσης γνωρίζω πάμπολλους.

 

Χριστιανούς που εύχονται καρκίνο σε όποιον έχει διαφορετική άποψη, έχω την τιμή να γνωρίζω άφθονους.

 

Απλούς πολίτες που χρησιμοποιούν μετανάστες στις δουλειές τους, για να πίνουν αυτοί φραπέ, έχω συναντήσει.

 

Ανθρώπους που μετρούν το κοινωνικό τους ανάστημα, μέσω της τεκνοποίησης, συναντώ εν παντί καιρώ και τόπω.

 

Και μετά, μετά έρχεται η έκπληξη και ο φόβος, ότι η κοινωνία μας φασιστοποιείται.

 

Μα που τα βρήκατε αυτά τα φυντάνια;

Δεν τα ψάξαμε. Είναι γεμάτος ο κήπος μας.

 

Υ. Γ. Η μικρή μου κόρη, πήγε προχθές σε συναυλία.

Αφού τελείωσε το πρόγραμμα και το περιβάλλον ήταν κατάσπαρτο από μπουκάλια και μεταλλικά κουτιά, τρεις Πακιστανοί, ανέλαβαν να ξεβρωμίσουν το χώρο, των εκλεκτών ημεδαπών.

 

π. Χαράλαμπος Κοπανάκης

 

Πηγή: ομάδα "Πνευματικά Μηνύματα" (viber)

… ἦρθε μία μέρα ἕνα φῶς

 

https://www.isagiastriados.com/index.php/articles/diafora-2/7612-gi-afto-klaio-ki-ego

Ἡγουμένου Πορφυρίου

Ἀρχή ἤ τέλος

τέλος πάντων

δέν ἦρθε ἀκόμη

καί δέν μπορῶ νά πῶ

ἄν περιμένω καί κάτι

ἄλλο νά μοῦ γεμίζει φῶς τά ἐντός

ἐπέκεινα παντός

νοήματος κι αἰσθήματος.

Ὑπάρχουν κι ἄλλοι χῶροι

ἐπέκεινα ὑπάρχει ἡ ἐλπίδα

καί ἐκεῖ ὑπάρχω

τί κι ἄν ἀκόμα ἐκεῖ δέν ἔφτασα.

 

… ἦρθε μία μέρα ἕνα φῶς

ἐκεῖ πού ἤμουν μοναχός

καί μ’ ἄνοιξε τά μάτια.

Τί τις θέλεις τις προφητείες;

 

http://www.isagiastriados.com/index.php/articles/diafora-2/6323-ti-tis-theleis-tis-profiteies

Ηγουμένου Πορφυρίου

Νύχτα πανσέληνη

σαν νύχτα προδοσίας

όλα να σε διώχνουν

και το φεγγάρι να

σε κυτάει που θα κρυφτείς.

Τί τις θέλεις τις προφητείες

δε βλέπεις που χάνεσαι;

Σύ, ποὺ ἔδωσες τὸ Νόμο στὸν κόσμο καὶ στὸν ἄνθρωπο,

 

https://agiazoni.gr/%e1%bd%95%ce%bc%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%b3%ce%b9%e1%bd%b0-%cf%84%e1%bd%b4%ce%bd-%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%bf%ce%bc%e1%bd%b4-%cf%84%ce%bf%e1%bf%a6-%ce%b8%ce%b5%ce%bf%e1%bf%a6-%ce%ba%ce%b1/

Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Σύ, ποὺ ἔδωσες τὸ Νόμο στὸν κόσμο καὶ στὸν ἄνθρωπο,

Σύ, ὁ Νομοθέτης, ἔθεσες Ἑαυτὸν ὑπὸ τὸ Νόμο·

ἄλλοι συμμορφώθηκαν λόγω ἐπιβολῆς, Σὺ ἑκουσίως, γι’ αὐτὸ τὴν ὀγδόη ἡμέρα περιετμήθης τῇ σαρκί.

Ἐκπληρώνοντας τὸ Νόμο, Σὺ

τὸν ἀντικατέστησες μ’ ἕνα νέο Νόμο:

ἡ περιτομὴ τῆς σάρκας ἀντικαταστάθηκε μὲ μία πνευματικὴ περιτομή,

ὥστε νὰ κόψουμε ἀπὸ μέσα μας τὰ ἀκάθαρτα πάθη καὶ ν’ ἀτενίσουμε πρὸς Ἐσένα μὲ πνεῦμα ἁγνό·

μὲ τὸ πνεῦμα ἐκκόπτουμε καὶ χαλιναγωγοῦμε τὸ θέλημα τῆς σάρκας

καὶ διὰ τοῦ πνεύματος ἐκπληρώνουμε τὸ θέλημά Σου,

Σωτήρα τοῦ κόσμου.

Οἱ ἅγιοι διδάχθηκαν τὴν πνευματικὴ αὐτὴ  περιτομὴ καὶ ἄφησαν σ’ ἐμᾶς τὸ φλογερὸ παράδειγμά τους.

Ὁ θεσπέσιος Βασίλειος, σὰν ἀκτίνα φωτός, μία τέτοια περιτομὴ διδάσκει εἰς γενεᾶς γενεῶν.

Δόξα στὸν Βασίλειο, ποὺ μεγάλως Σὲ ὑπηρέτησε.

Ἦταν μέγας κατὰ τὸ ὅτι ταπείνωσε καὶ ἀπαρνήθηκε ἑαυτὸν ἐνώπιόν Σου:

Γι’ αὐτὸ ἔγινε μέγας καὶ παραμένει «ὁ Μέγας».

Ο μέγας υμνογράφος Αγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός

https://www.pemptousia.gr/2021/12/agios-ioannis-o-damaskinos-o-megalos-theologos-ke-imnografos-tis-ekklisias/

 Οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας έβαλαν τη δική τους σφραγίδα ο καθένας στη διατύπωση της αποκαλυμμένης και σώζουσας αλήθειας. Είναι όντως θαυμαστό το γεγονός ότι ουδέποτε υπήρξε χρόνος στη δισχιλιόχρονη πορεία της Εκκλησίας μας να μην υπάρχουν Πατέρες και διδάσκαλοι, οι οποίοι εκφράζουν την αυτοσυνειδησία Της.

Μια από τις μεγάλες πατερικές μορφές υπήρξε και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο οποίος έζησε και έδρασε σε μια κρίσιμη εποχή για την Εκκλησία, όπου η εικονομαχία συγκλόνιζε τα θεμέλιά Της. Γεννήθηκε στη Δαμασκό της Συρίας περί το 645 από ευγενείς γονείς. Η πατρίδα του, όπως και όλη η Μ. Ανατολή βρισκόταν στην εξουσία των Αράβων κατακτητών. Ο πατέρας του Σέργιος ήταν υπουργός των οικονομικών του άραβα χαλίφη Αβδέλ Μελέκ του Α΄, φιλάνθρωπος και προστάτης των χριστιανικών πληθυσμών από τις αυθαιρεσίες των Αγαρηνών. Τον γιό του Ιωάννη τον θεώρησε ως δώρο του Θεού. Φρόντισε να του δώσει ευσέβεια και μόρφωση. Διάλεξε ως δάσκαλό του έναν επιφανή άνδρα από την Ιταλία, τον μοναχό Κοσμά, τον οποίο έσωσε από θάνατο. Αυτός του δίδαξε θεολογία, φιλολογία, ρητορική, αστρονομία και μουσική. Μαζί του μεγάλωνε και σπούδαζε ο θετός αδελφός του Κοσμάς, τον οποίο υιοθέτησε η οικογένειά του λόγω ορφάνιας. Είναι ο κατοπινός μεγάλος ποιητής της Εκκλησίας μας, επίσκοπος Μαϊουμά Κοσμάς ο Μελωδός.

Όταν ολοκληρώθηκαν οι σπουδές των δύο νέων ο δάσκαλός τους μοναχός Κοσμάς ζήτησε την άδεια να αναχωρήσει για τη λαύρα του Αγίου Σάββα στην Παλαιστίνη, όπου κοιμήθηκε εν ειρήνη. Λίγο αργότερα κοιμήθηκαν και οι γονείς τους. Οι Σαρακηνοί εκτιμώντας τη μόρφωση του Ιωάννη του έδωσαν το αξίωμα του πατέρα του, παρά τη θέλησή του, διότι εκείνος ποθούσε τη μοναχική ζωή.

Το 726 ο εικονομάχος αυτοκράτορας του Βυζαντίου Λέων Γ΄ Ίσαυρος (717-741) προκάλεσε τη μεγάλη εικονομαχική έριδα, η οποία για εκατό και πλέον χρόνια συντάραξε την Εκκλησία, με αμέτρητους μάρτυρες και ομολογητές. Ο Ιωάννης ανάλαβε να υπερασπίσει την ορθόδοξη πίστη, στέλνοντας επιστολές στη Βασιλεύουσα, στηλίτευε την εικονομαχία ως φρικτή ασέβεια και αίρεση. Ο αυτοκράτορας εξαγριώθηκε και αποφάσισε να βάλλει ανθρώπους να τον συκοφαντήσουν στον άρχοντα των Σαρακηνών, προκειμένου να τον θανατώσει. Βρήκε έμπειρο καλλιγράφο, ο οποίος μιμήθηκε τον γραφικό χαρακτήρα του Ιωάννη, και έγραψε ψεύτικη επιστολή προς τον αυτοκράτορα, ότι δήθεν ζητούσε από αυτόν να απελευθερώσει τη Δαμασκό από τους Αγαρηνούς! Η επιστολή κοινοποιήθηκε στον Άραβα ηγεμόνα της Δαμασκού, ο οποίος πίστεψε στη συκοφαντία και συνέλαβε τον Ιωάννη. Διέταξε να του κόψουν το δεξί χέρι και να το κρεμάσουν στην αγορά για παραδειγματισμό. Ο Ιωάννης ζήτησε το χέρι του από τον ηγεμόνα και με θερμή προσευχή στο ναό του σπιτιού του, στην Παναγία έγινε το θαύμα, κώλυσε και αποκαταστάθηκε απόλυτα!

Το θαυμαστό αυτό γεγονός άλλαξε τη ζωή του. Πήρε τη μεγάλη απόφαση να πραγματοποιήσει το νεανικό του πόθο, να γίνει μοναχός. Απελευθέρωσε τους δούλους, που είχε κληρονομήσει από τους γονείς του, μοίρασε τη μεγάλη περιουσία του στους φτωχούς και αναχώρησε για τα Ιεροσόλυμα, τη Μονή του Αγίου Σάββα, όπου ντύθηκε το μοναχικό ένδυμα και άρχισε την άσκηση. Μια από τις ασκήσεις που του υπέβαλε ο ηγούμενος ήταν να σιωπά, να μη γράφει και να μην ψέλνει, μέχρι που είδε ο πνευματικός του σε όραμα την Θεοτόκο η Οποία του σύστησε να τον αφήσει να γράφει και να ψέλνει. Ο Ιωάννης άρχισε να γράφει τα σπουδαία θεολογικά του συγγράμματα και να συνθέτει εκκλησιαστικούς ύμνους άφθαστου μεγαλείου.

Συνέγραψε το περίφημο θεολογικό έργο: «Έκδοσις Ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως», το οποίο είναι η πρώτη συστηματική δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας μας. Επίσης συνέγραψε το «Βίο Βαρλαάμ και Ιωάσαφ», μια διδακτικότατη αγιολογική βιογραφία, «Διαλεκτικά», «Η Θεοτόκος», «Κατά Μανιχαίων», κλπ. Παράλληλα έδινε τιτάνιους αγώνες υπέρ των Ορθοδόξων, στηλιτεύοντας και αποκρούοντας με επιτυχία τους εικονομάχους. Ο άγιος Ιωάννης είναι ο κυριότερος υπερασπιστής του ορθοδόξου δόγματος κατά την πρώτη φάση της εικονομαχικής περιόδου. Η Σύνοδος του 787 (Ζ ΄Οικουμενική Σύνοδος), στηρίχτηκε στην αντιρρητική διδασκαλία του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, αποκαθιστώντας την προσκύνηση των Ιερών Εικόνων.

Ταυτόχρονα συνέθετε τα χιλιάδες υμνογραφικά ποιήματα, τα οποία φέρουν την υπογραφή του, κανόνες, ιδιόμελα, προσόμοια, θεοτοκία, κ.α. σε Δεσποτικές, Θεομητορικές εορτές και μνήμες αγίων. Ο άγιος Ιωάννης είναι ο δημιουργός του εκκλησιαστικού λειτουργικού βιβλίου της Οκτωήχου, το οποίο περιέχει την υμνολογία των οκτώ ήχων. Έγραφε ο ίδιος τους ύμνους και τους μελωδούσε, διότι εκτός από ποιητής ήταν και άφθαστος μουσουργός. Είναι αυτός που εφεύρε την οκτώηχο και επινόησε την σημειογραφία της βυζαντινής μουσικής. Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα του υμνολογικού του έργου είναι οι θεσπέσιοι κανόνες του Πάσχα «Αναστάσεως ημέρα» και του ιαμβικού των Χριστουγέννων «Έσωσε λαόν θαυματουργών Δεσπότης». Για τούτο χαρακτηρίστηκε ως «χρυσορρόας ποταμός της Εκκλησίας». Μαζί με τον αυτάδελφό του, άγιο Κοσμά το Μελωδό, είναι οι κορυφαίοι υμνογράφοι της Εκκλησίας μας και συγκαταλέγονται στους μεγάλους ποιητές και μουσουργούς της παγκόσμιας ιστορίας.

Χωρίς να τη θέλησή του χειροτονήθηκε πρεσβύτερος για να υπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες της Μονής. Αφού έζησε με αρετή και αγιότητα, κοιμήθηκε σε ηλικία 104 ετών στις 4 Δεκεμβρίου του 749. Η μνήμη του εορτάζεται στις 4 Δεκεμβρίου.

Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός ανήκει αναμφίβολα στους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας μας και στους μεγάλες πνευματικές μορφές της ανθρωπότητας, ο οποίος έβαλε τη δική του σφραγίδα στη θεολογία και υμνογραφία της Εκκλησίας μας και στον παγκόσμιο πολιτισμό. Αυτές οι λαμπρές προσωπικότητες θα πρέπει να είναι και για μας τα φωτεινά ορόσημα, για να ξαναβρούμε το δρόμο της πνευματικής μας αναγέννησης.

Δόξα στον Κύριο τον μέγα και Θεό!

https://www.pemptousia.gr/2021/11/agios-serafim-tis-viritsas-doxa-ston-kirio-ton-mega-ke-theo/

 Στάρετς Σεραφείμ της Βύριτσα

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Δόξα στον Κύριο τον μέγα και Θεό,

ω πνεύμα μου χαρμόσυνα εσύ ψάλλε,

συγκάτοικος μαζί με τον γλυκό Χριστό,

επιθυμεί η καρδιά μου πάντα να ‘ναι.

Η μόνη είσαι στη ζωή μου ελπίδα,

θλίψεις κι αρρώστιες με Σένα μόνο ζω

Γίνε η χαρά μου, σκέπη και πατρίδα,

στα χέρια Σου η ζωή μου όλη ακουμπώ.

Ω υπέροχε, μοναδικέ Σωτήρα,

της χάριτος Σου αξίωσε με, Εσύ,

φύλακας της ζωής μου είσαι θαυμαστός,

πατέρας μου καλός και μάνα τρυφερή.

Την ουράνια τη δόξα Σου θαυμάζω.

Διώξε τη ματαιότητα αυτής της γης!

Της καρδιάς μου όλης ένας μόνο πόθος:

η βασιλεία Σου κι οι ομορφιές αυτής.

Των αγίων άπαντες οι χοροί εκεί

κι οι μυριάδες των ταγμάτων των αΰλων,

τον θεσπέσιο ύμνο να ψάλλουνε μαζί:

«Άγιος, Άγιος, Άγιος, Σαβαώθ,

παντοδύναμος Θεός και Κύριος μας».

Της καρδίας μου είσαι η μέγιστη χαρά

Πλαστουργός Εσύ, Πατέρας και Θεός μου,

τον ουρανό η ύπαρξή μου λαχταρά

τέλος πασών θλίψεων κι ανομιών μου.

Δόξα στον Κύριο τον μέγα και Θεό,

ω πνεύμα μου χαρμόσυνα εσύ ψάλλε,

συγκάτοικος μαζί με τον γλυκύ Χριστό,

επιθυμεί η καρδιά μου πάντα να ‘ναι.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Αρχιμ. Νεκτάριου Αντωνόπουλου (νυν Μητροπολίτη Αργολίδας), ο «Στάρετς Σεραφείμ της Βύριτσα, 1866-1949», των εκδόσεων Ακρίτας.

Η επιδημία στην εκκλησιαστική υμνογραφία

 

https://www.pemptousia.gr/wp-content/uploads/2021/05/pandimia5.gif

Δρ Αλέξανδρος Λιαρμακόπουλος, Νομικός, Θεολόγος, Φιλόλογος25 Μαΐου 2021

Ἡ  ἀναμέτρηση τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μέ τόν λοιμό ἀποτελεῖ μία ὄχι συχνή ἀλλά σταθερά ἐπαναλαμβανόμενη ἀπειλή στόν ροῦ τῆς ἱστορίας. Μπροστά σ᾿ αὐτήν τήν ἄνιση μάχη ὁ μέν ἀνίσχυρος ἄνθρωπος στρέφει τελικῶς τήν ἐλπίδα σωτηρίας του πρός τόν Θεό, τόν ἰατρό ὄχι μόνο τῶν ψυχῶν ἀλλά καί τῶν σωμάτων, ἡ δέ ἐπιστήμη τῆς ἰατρικῆς δέχεται σέ κάθε τέτοια περίπτωση αἰφνίδια ἐκμηδένιση, ἀδημονώντας μέ τά ἀνεπαρκῆ διαθέσιμα μέσα νά ἀντιμετωπίσει ἕνα κάθε φορά πρωτόγνωρο θανάσιμο κίνδυνο, ὁ ὁποῖος πάντοτε τήν κατατροπώνει ἀφήνοντας στό πέρασμά του δυσαρίθμητα ἄπνοα θύματα.

Τό μέγα τραῦμα τοῦ λοιμοῦ ἀποτυπώθηκε σέ κάθε πτυχή τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ καί ἔτσι διασῴζεται σέ πλεῖστα τεκμήρια διαθέσιμα πρός ἔρευνα. Τέτοιες ἄκρως ἐνδιαφέρουσες περί λοιμοῦ μαρτυρίες ἀνευρίσκονται ἀκόμη καί στήν ὑμνογραφία τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως στόν ᾀσματικό κανόνα «εἰς ἀπειλήν λοιμικῆς ἀσθενείας» (Goar I., Rituale Graecorum, Venetiis, 1730, σ. 627 κἑξ.), ὅπου διεκτραγῳδεῖται ἡ φρικτή ἐπέλαση τοῦ λοιμοῦ ἀπό τήν ἐμφάνιση τῶν πρώτων συμπτωμάτων τοῦ πυρετοῦ («Φλογίζει ἡ κάμινος, ἀμέτρων πόνων, καί κατακαίει με· πυρετοῦ λοιμικῆς τε, ἡ φλόξ ἀπαύστως ἡ ἀναιδέστατος») μέχρι τόν τελικό οἰκτρό θάνατο τῶν ἀβοήθητων ἀσθενῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκλιπαροῦν τόν Θεό γιά τό πολυτιμότατο ἀγαθό τῆς σωματικῆς ὑγείας («Ὀδυνηρῶς στενάζομεν, ἀπό κλίνης ὀδύνης ἡμῶν, καί ἀπό λοιμώδους, ἀσθενείας κράζομεν, πρός σέ τόν φιλάνθρωπον· τά τῆς καρδίας ὄμματα, νῦν ἀναπετῶντες, τήν ὑγείαν αἰτοῦμεν»).

Κατωτέρω θά ἀναφερθεῖ ἐνδεικτικά πῶς ἀποτυπώνεται ἡ ἐπέλαση τοῦ λοιμοῦ, οἱ προσομοιάζουσες σέ πόλεμο περιγραφές,  ἡ κοινωνική ἀποστασιοποίηση ἀλλά καί οἱ ἀπεγνωσμένες ἐνέργειες τοῦ ἀνθρώπου πρός σωτηρία μέσα ἀπό ἕνα παρακλητικό κανόνα (στόν ἅγιο Χαράλαμπο [βλ. Συναξαριστής δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, ΙΙ, Βενετία, 1819, σ. 168-172]) ἑνός ἁγίου καί σοφοῦ μοναχοῦ ἀπό τήν Νάξο, τοῦ Νικοδήμου Καλιβούρτζη (1749-1809).

Ὁ ὑμνογράφος περιγράφει τήν τάχιστη μεταδοτικότητα τοῦ λοιμοῦ σημειώνοντας κατά τίς ἀντιλήψεις τῆς ἐποχῆς του ὅτι ὁ μολυσμός ἐπελαύνει ἀκόμη καί διά τοῦ ἀέρος («τόν διεφθαρμένον ἀέρα λοιμοῦ…, ὃν ἀναπνέοντες, τήν γῆν οἱ ταύτην οἰκοῦντες, θάνατον ἐπώδυνον τάχος λαμβάνουσιν.») καί ἔχει ὡς χαρακτηριστικό σύμπτωμα τόν φλογερό πυρετό («Ὁ φλογίζων πανώλης, καί τήν φλογεράν προσλαβόμενος ἔξωθεν, ὥραν τήν τοῦ θέρους, Βαβυλῶνος ὡς κάμινος γέγονεν, ἐμπιπρῶν αὐτίκα, τούς ὑπ᾿ αὐτοῦ κατεχομένους.»). Εἶναι τόσο ἀπρόβλεπτη ἡ μετάδοση τοῦ θανατηφόρου λοιμοῦ, ὥστε οἱ ἄνθρωποι περιδεεῖς ἀντιλαμβάνονται νά τούς περικυκλώνει ἀβοήθητους ὁ ἰός, ὥστε μόνος σύμμαχος νά τούς ἀπομένει ὁ φόβος («Πολλοῖς ἐν κακοῖς, κυκλούμεθα οἱ τάλανες, ἐντεῦθεν λοιμοῦ, τῷ φόβῳ συνεχόμενοι»).

Αὐτός δέ ὁ τρόμος εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένος, ἀφοῦ ἡ λοιμική ἀσθένεια ἐπιτίθεται ἀοράτως σέ ἀνθρώπους κάθε ἡλικίας καί δέν σπλαγχνίζεται οὔτε κἂν τά ἔφηβα παιδιά («…μάχαιραν…, τήν ἡβηδόν τούς πάντας ἀποσφάττουσαν, ἤδη ἀοράτως…»). Ἡ ἐπιδρομή τοῦ αἱμοδιψοῦς καῖ ἀνθρωποφάγου λοιμοῦ («…ὁ λοιμός ὡς πάνθηρ…») ἔχει ἀμέτρητα θύματα, τά ὁποῖα θρηνολογοῦν οἱ ἐναπομείναντες στήν ζωή («...τῶν κοπετῶν… καί τῶν θρήνων, οὕσπερ οἱ οἰκέται σου, ἐπί νεκροῖς ποιοῦσιν αὑτῶν»), ἂν καί συχνά ὡς τραγικό θέαμα μένουν ἀκήδευτα καί ἄταφα πτώματα παραδομένα στά ἄγρια θηρία καί τά σαρκοβόρα ὄρνεα («πτώματα γάρ τούτων, πολλάκις μένουσιν ἄταφα, ὀρνέοις καί θηρίοις, οἴμοι κείμενα βρῶσις· συμφοράν…»).

Παντοῦ βασιλεύει ὁ θάνατος καί ἡ ἀπειλή του ἐνεδρεύει σέ ἰδιωτικά ἢ δημόσια μέρη, σέ ἀνοικτούς ἢ κλειστούς χώρους, σέ πυκνοκατοικημένες ἢ ἀραιοκατοικημένες περιοχές («Θάνατος γάρ ἐν οἴκοις, θάνατος ἐν πλατείαις, καί ἐν πόλει καί κώμῃ νῦν θάνατος.»). Μόνος λοιπόν τρόπος προλήψεως καί διαφυγῆς τοῦ θανάτου ἀναδεικνύεται ὁ πρόσκαιρος ἀποχωρισμός καί ἡ ἀπομόνωση τῶν ἐπιζώντων («Ἔχωρίσθημεν -οἴμοι!- ἀναστροφῆς… καί ἐπιμιξίας ἁπάσης ἀλλήλων εἴρχθημεν, πανώλους δείματι…»), οἱ ὁποῖοι προσμένουν τήν ἀποπομπή τοῦ κακοῦ καί τήν μεταξύ τους ἐπανασύνδεση («…πανώλους δείματι· σύ οὖν ἐκ μέσου ποιήσας, τοῦτον ἡμᾶς ἕνωσον αὖθις...»). Ἔτσι, ἀναγκάζονται ἐκ τῶν πραγμάτων νά ἐφαρμόσουν κατ᾿ οἶκον περιορισμό καί διακοπή κάθε εἴδους ἐργασίας ἢ ἄλλης δραστηριότητας, μέ ἀποτέλεσμα νά φθάνουν στό ἔσχατο σημεῖο ἐξαθλίωσης στερούμενοι χρημάτων, καθώς καί τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων πρός τό ζῆν («…λοιμοῦ, τῷ φόβῳ συνεχόμενοι· ἐκεῖθεν δέ κατεχόμενοι, συγκλεισμῷ καί στερούμενοι, τῶν ἀναγκαίων…»).

Ὁ λοιμός ἔχει ἐπιφέρει συνταρακτική ἀναστάτωση ὄχι μόνο στόν προσωπικό βίο ἀλλά καί γενικότερα στήν κοινωνικοπολιτική ὀργάνωση τῶν ἀνθρώπων («Ἠρημώθη, ἡ πόλις ἡμῶν πᾶσα, καί αἱ κῶμαι, ἐγένοντο νῦν πόλεις καί ἐρημίαι, κατοικίαι ὤφθησαν, τοῦ λοιμοῦ τῷ φόβῳ»), οἱ ὁποῖοι ἐγκαταλείπουν  τίς κατοικίες τους καί περιπλανώμενοι προσπαθοῦν νά ἀναζητήσουν σωτηρία σέ ἀκατοίκητους καί ἔρημους τόπους μακριά ἀπό τόν πολιτισμό καί τούς συνανθρώπους τους («ἰδού γάρ πάντας ὁ νῦν λοιμός, ἀοίκους πλανήτας, ἀνέδειξε καί ἀπόλιδας»). Ὅλη βέβαια αὐτή ἡ τραγῳδία, πού βιώνει ἡ ἀνθρωπότητα, ἐκλαμβάνεται ὡς ἐπιβολή ποινῆς καί ἀπότιση προστίμου γιά τήν ἀσέβεια, ἡ ὁποία ἐπλεόνασε μεταξύ τῶν ἀνθρώπων καί ἤγειρε τοῦ Θεοῦ τήν παιδευτική ὀργή μεταμορφούμενη σέ λοιμική ἐπιδημία («διά τοῦτο πρόστιμον καί ποινήν, τόν θάνατον νῦν εὕρομεν, καί τήν τοῦ πανώλους διαφθοράν»).

Τά ἀνωτέρω θά μποροῦσαν ὡστόσο νά ἐπαληθευτοῦν καί νά συμπληρωθοῦν μέ πληροφορίες ἀρυόμενες ἀπό μία «εὐχή εἰς πληγήν θανατικοῦ» (Goar, σ. 629-630) φερομένη ὑπό τό ὄνομα τοῦ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Φιλοθέου Κοκκίνου (1353-1355 καὶ 1364-1376). Ἐκεῖ  περιγράφεται μέ τά μελανότερα χρώματα τό πέπλο τῆς τρομοκρατίας τοῦ λοιμικοῦ θανάτου («Φόβος καί τρόμος ἦλθεν ἐφ᾿ ἡμᾶς, καί σκότος ζοφερός τοῦ φοβεροῦ τούτου θανάτου πάντας ἐκάλυψεν.»), πού ἔχει κάνει τῶν ἀνθρώπων τόν βίο ἀβίωτο κατά τήν ἀρχαία παροιμία (βλ. Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, 969: «ἀβίωτον εἶναί μοι πεποίηκε τόν βίον»), μέ ἀποτέλεσμα νά παρωθοῦνται κάποιοι στόν θάνατο ὄχι ἀπό τήν σωματική ἀσθένεια ἀλλά ἀπό μόνη τήν ψυχολογική πίεση ἐνώπιον τοῦ φόβου, μήπως τυχόν ἀσθενήσουν καί τότε ὑποβληθοῦν σέ αὐτήν τήν φρικτή δοκιμασία, ἕως ὅτου ξεψυχήσουν («Οὐδέ οἱ ζῶντες καί φαινόμενοι ζῆν ἤδη νομίζομεν· τῷ φόβῳ τῆς φοβερᾶς ταύτης πληγῆς μικροῦ καί ἑαυτοῖς ἀπιστοῦμεν· τό τοῦ θανάτου σύμβολον καί πληγήν ἔχειν ἕκαστος ἐν ἑαυτῷ φανταζόμενος, καί πρό τοῦ θανάτου τῷ δέει τοῦ θανάτου χαλεπῶς ἀποθνῄσκοντες.»).

Μέσα σέ τέτοια γενική κατάρρευση ἀκόμη καί τῶν βασικῶν ἀρχῶν τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς καί ἀξιοπρέπειας δέν προφθαίνουν οἱ ζωντανοί νά θρηνήσουν τούς νεκρούς καί χωρίς πρόθεση, ἐκφορά, ἐξόδιο ἀκολουθία καί τά καθιερωμένα ἐπιτελεύτια ἔθη τά θύματα τοῦ λοιμοῦ στοιβάζονται σωρηδόν σέ ὁμαδικούς τάφους  («Οὐ φθάνομεν… τούς τελευτῶντας ὡς ἔθος θρηνεῖν οἱ προσήκοντες, καί τό τέλος ἡμῶν φθάνει, καί ἄλλους ἐπιζητοῦμεν τούς θρηνοῦντας, καί κοινῷ τῷ τάφῳ παραδιδόμεθα.»). Ἐφόσον παντοῦ καραδοκεῖ ἡ ἀπειλή τοῦ λοιμοῦ, οἱ ἄνθρωποι ἀπέλπιδες ἔχουν φύγει ἀπό τίς ἑστίες τους ἀφήνοντας ἕρημες τίς πόλεις, ἔχουν ἐγκαταλείψει τίς ἐργασίες τους καί ἡ οἰκονομική καί πολιτική ζωή ἔχει παραλύσει, ὡς πρός δέ τόν θρησκευτικό τομέα ἔχουν σχεδόν παύσει οἱ ἑορτές καί οἱ ἀκολουθίες, ἀφοῦ τό ποίμνιο μέ τούς ποιμένες του ἔχει διασκορπισθεῖ («Ἐξηρήμωνται πόλεις, ἠφανίσθησαν ἀγοραί, ἱεραί πανηγύρεις καί τελεταί καί θείων ὕμνων συστήματα τῷ πλείονι μέρει κατεσιγάσθησαν»).

Μέσα λοιπόν ἀπό μία ἁπλῆ σταχυολόγηση πληροφοριῶν ἀπό τήν ὑμνογραφία ἀλλά καί μέ τήν βοήθεια εὐχολογιακῶν κειμένων διαφαίνεται ὅτι ὁ λοιμός σκορπίζει ἀφειδῶς τόν ὄλεθρο στό χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, τό ὁποῖο ἀνίκανο νά ἀντιμετωπίσει τόν θάνατο δαπανᾷ τίς ἐλάχιστες δυνάμεις του ἐξαιτούμενο τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐπιποθώντας τήν ἀνάσχεση τοῦ λοιμοῦ καί τήν ἐπιστροφή στήν εἰρηνική ζωή.

Πηγή: https://monologoi.gr/?p=101

Ύμνος στη Μητέρα του Θεού

 

http://www.isagiastriados.com/index.php/articles/prosefxes-2/5152-ymnos-sti-mitera-tou-theoy

Ἁγίου Νεκταρίου

Ἀειπάρθενε, ἁγνή, ἐν ἀγκάλαις σου κρατεῖς,

τόν Δεσπότην τοῦ παντός, ὅς τά σύμπαντα κρατεῖ.

Βάτος ἄφλεκτος, ἁγνή, ἀνεδείχθης ἀληθῶς˙

τό γάρ θεῖον πῦρ σαφῶς κατεσκήνωσεν ἐν σοί.

Γαλουχεῖς μητροπρεπῶς τόν τροφέα τοῦ παντός,

καί τόν ἄχρονον Θεόν φέρεις κόρη ὡς Υἱόν.

Δέχεταί σε ὁ Θεός ὡς μητέρα ἐπί γῆς,

ἵνα σώσῃ ὡς Θεός καί θεώσῃ τόν Ἀδάμ.

Χαιρετισμοί

 

Πρωτοπρεσβύτερος Παναγιώτης Καποδίστριας

https://www.pemptousia.gr/2021/03/cheretismi/

Α΄ Στάση

Πάλλευκες καί μοβ

Πρώτων Χαιρετισμώνε

οι βιολετούλες

προς Εκείνην που

σύγκορμη πήρε Φωτιά

και δεν εκάη.

Β΄ Στάση

Αναβιώνω

τους καημούς της ἌνοιξΆης

χαριέστατους

βιδωμένους άγγελους

στα δεν και στα γιατί μου.

Κι αν μέσα βρέχει

νεουργείς τις πιο παλιές

των αισθήσεων

καθώς την ωραιότη

ποτέ μου δεν έμαθα.

Γ΄ Στάση

Στο πούσι απόψε

αχρείων ψελλίσματα

ορθώνουν μπόι

και στην πολυκοσμία

τα λόγια μου τα χάνω

ώσπου προκύπτουν

Ρωμανού μελίσματα

ανθοί του Μάρτη

άνοιξη ορθάνοιχτη

όλο χαρές και χάρες.

Δ΄ Στάση

Ενώπιόν της

προσδοκώ τις λέξεις μου

εκ του μη όντος

να τις κάμω ποίημα

αθανατίζοντάς τες

και τότε νάτες

συνωδίες των φίλων

δεκαοχτούρες

σηκώνουν το καπάκι

τής παραμέσα μνήμης.

Στο βάθος νερά

εορτών απόκερα

θραύσματα τζαμιού.

Των λυπηρών η θέα

δεν είναι για χόρταση.

Δεν απελπίζω.

Κρατάω αναμμένα

τα σώματα πορείας.

Η κρυφή σου Αράχνη

έχει κι αυτή ψυχούλα.

(Μεγάλη Σαρακοστή 2008)

[Από τον συγκεντρωτικό τόμο των ποιητικών συλλογών του Παναγιώτη Καποδίστρια, Καμένες πεταλούδες, εκδ. επί-γνωση Σταμούλης, Θεσσαλονίκη 2010, σσ. 438-440.]

Ο θρήνος του Αδάμ

 

https://www.pemptousia.gr/2021/03/o-thrinos-tou-adam/

Μιχάλης Κουτσός, Φιλόλογος – Συγγραφέας

Ἐξαποστειλάριον, Τριῳδίου Ἦχος β’ Γυναῖκες ἀκουτίσθητε 

Τῆς ἐντολῆς σου Κύριε, παρήκουσα ὁ ἄθλιος,

 Την εντολή σου, Κύριε παράκουσα, εγώ ο άθλιος

καί γυμνωθείς τῆς σῆς δόξης αἰσχύνης πέπλησμαι, οἴμοι!

καί τῆς τρυφῆς ἐκβέβλημαι τοῦ Παραδείσου εὔσπλαγχνε.

Και ξεγυμνώθηκα από τη δόξα σου και γέμισα ντροπή, αλίμονό μου.

Και διώχθηκα από την απόλαυση του Παραδείσου, σπλαχνικέ μου πατέρα.

Ἐλεῆμον ἐλέησον τόν στερηθέντα

δικαίως τῆς ἀγαθότητος τῆς σῆς. 

Εσύ που είσαι ελεήμων, ελέησέ με,

εμένα που δίκαια στερήθηκα την καλοσύνη σου.

 Σχολιασμός

Ο υμνωδός στέκεται στη γύμνωση του Αδάμ και της Εύας μετά την παρακοή και αντιπαραθέτει τη γύμνωση από τη θεϊκή δόξα, με την οποία τον τίμησε ο Θεός, και τη στέρηση των αγαθών του Παραδείσου με την ντροπή που ντύθηκε, όταν κατάλαβε τι πήγε και έκανε. Και δεν τον καλύπτει το φύλλο συκής, γιατί μόνο μετά την παρακοή πονήρεψε το μάτι του και είδε  ότι ήταν γυμνός, πράγμα που δεν τον ενοχλούσε πριν από την παρακοή. Και μαζί με τον γενάρχη μας Αδάμ πονήρεψε και όλο το ανθρώπινο γένος και βλέπει και φέρεται πονηρά απέναντι στους ανθρώπους. Κι όταν το μάτι του ανθρώπου  είναι πονηρό, τότε όλος ο άνθρωπος γίνεται πονηρός.

Δεν μένει τίποτε άλλο παρά το έλεος του Θεού. «Ἐλεῆμον ἐλέησον με» φωνάζει ο υμνωδός για λογαριασμό μας  και δεν παραπονιόμαστε, γιατί δίκαια στερηθήκαμε την αγαθότητα του Θεού, δίκαια τιμωρηθήκαμε για τα σφάλματά μα.

 

Ἐξαποστειλάριον, Τριῳδίου Ἦχος β’ Τοῖς Μαθηταῖς συνέλθωμεν 

Ἀποικισθέντες, Κύριε, Παραδείσου τό πρῶτον

 διά τῆς ξύλου βρώσεως,

Διωγμένοι, Κύριε, από τον Παράδεισο την πρώτη φορά

Γιατί φάγαμε από το ξύλο της βρώσεως του καλού και του κακού

ἀντεισήγαγες πάλιν

 διά Σταυροῦ καί τοῦ Πάθους σοῦ Σωτήρ καή Θεέ μου,

μας ξανάβαλες πάλι μέσα στον Παράδεισο

με τον Σταυρό και το Πάθος Σου, Σωτήρα και Θεέ μου

δι’ οὗ ἡμᾶς ὀχύρωσον τήν Νηστείαν πληρῶσαι ἁγνοπρεπῶς

καί τήν θείαν Ἔγερσιν προσκυνῆσαι τό Πάσχα τό σωτήριον

 σέ Τεκούσης πρεσβείαις.

Γι  αυτό κάνε μας δυνατούς να τηρήσουμε την νηστεία με αγνή καρδιά

και να προσκυνήσουμε την Θεία  Έγερση

 που είναι για μας το σωτήριο Πάσχα

με τις πρεσβείες αυτής που σε γέννησε.

Σχολιασμός

Εδώ γίνεται αντιπαράθεση ανάμεσα στο ξύλο του Παραδείσου, από το οποίο έφαγε και τιμωρήθηκε με θάνατο, και στο ξύλο του Σταυρού, από το οποίο προήλθε η σωτηρία του ανθρώπου. Ο Θεός θέλησε να σώσει τον άνθρωπο με το ίδιο ξύλο που τιμωρήθηκε, με το ίδιο ξύλο και να τον σώσει, όμως σ’ αυτό ξύλο δεν υπήρχαν μήλα για ευαρέστηση αλλά η σταυρωμένη αγάπη από την οποία προήλθε η ζωή και η ανάσταση. Όπως η βρώση ήταν η αιτία της εξώσεώς μας από τον Παράδεισο έτσι και η Νηστεία είναι ο μόνος δρόμος για να γυρίσουμε και πάλι στον Παράδεισο. Η εκκλησία την Μ. Τεσσαροκοστή μας δίνει αυτήν την ευκαιρία, ώστε «ἁγνοπρεπῶς», δηλαδή με καθαρή καρδιά να αξιωθούμε να δούμε με τα μάτια της ψυχής μας την Θεία Έγερση, το Θείο Πάσχα. Αυτό όμως θα το πετύχουμε μόνο με τις πρεσβείες της μάνας που γέννησε τον Χριστό, της Θεογεννήτριας Μαρίας.

 Στιχηρά Ἰδιόμελα τοῦ Τριῳδίου Ἦχος πλ. α’ 

Οἴμοι! ὁ Ἀδάμ, ἐν θρήνῳ κέκραγεν,

ὅτι ὄφις καί γυνή θεϊκῆς παρρησίας με ἔξωσαν,

Αλίμονό μου, έσκουζε ο Αδάμ με θρήνο

Γιατί το φίδι και η γυναίκα με  απομάκρυναν

 από την θεϊκή παρουσία

καί Παραδείσου τῆς τρυφῆς ξύλου βρῶσις ἡλλοτρίωσεν.

Και η  βρώση του ξύλου της ζωής

 με αποξένωσε από την απόλαυση του Παραδείσου

 Οἴμοι! οὐ φέρω λοιπόν τό ὄνειδος,

ὁ ποτέ βασιλεύς τῶν ἐπιγείων πάντων κτισμάτων Θεοῦ,

νῦν αἰχμάλωτος ὤφθην ὑπό μιᾶς ἀθέσμου συμβουλῆς,

Αλίμονό μου, πώς να υποφέρω τέτοια ντροπή

Εγώ που ήμουν κάποτε βασιλιάς σε όλα τα επίγεια κτίσματα του Θεού

Τώρα εμφανίστηκα σαν ένας αιχμάλωτος

Εξαιτίας μιας συμβουλής έξω από τους θεσμούς που υπήρχαν

καί ὁ ποτέ δόξαν ἀθανασίας ἠμφιεσμένος

τῆς νεκρώσεως τήν δοράν ὡς θνητός ἐλεεινῶς περιφέρω.

Εγώ που κάποτε ήμουν ντυμένος με τη δόξα της αθανασίας

Τώρα περιφέρομαι ως ελεεινός θνητός φορώντας τη φθορά της νέκρωσης

 Οἴμοι! τίνα τῶν θρήνων συνεργάτην ποιήσομαι;

Αλίμονο ποιον θρήνο να έχω συνεργό

Ἀλλά σύ Φιλάνθρωπε, ὁ ἐκ γῆς δημιουργήσας με,

εὐσπλαγχνίαν φορέσας

τῆς δουλείας τοῦ ἐχθροῦ ἀνακάλεσαι

καί σῶσον με. 

Αλλά Εσύ Κύριε Φιλάνθρωπε, Εσύ που με δημιούργησες από το χώμα

Εσύ που φόρεσες το ρούχο της ευσπλαχνίας

Απάλλαξέ με από τη δουλεία του εχθρού

Και σώσε με.

Σχολιασμός  

Στο ιδιόμελο αυτό ο υμνωδός παρουσιάζει τον Αδάμ να δικαιολογείται και να ρίχνει το φταίξιμο στο φίδι και στη γυναίκα του. Όχι ότι και αυτοί δεν ευθύνονται αλλά την τελική ευθύνη την έχει ο  ίδιος που παρασύρθηκε τόσο από το φίδι όσο και από τη γυναίκα του. Το αποτέλεσμα είναι ένα: το ότι στερήθηκε τη δυνατότητα να είναι κοντά στον Θεό και να τον απολαμβάνει από την μια και από την άλλη να τον αλλοτριώσει η βρώση του ξύλου, δηλαδή η παράβαση της εντολής. Η παράβαση της εντολής σημαίνει έλλειψη εμπιστοσύνης στο Θεό και πίστη στον Σατανά, ο οποίος τον παγίδευσε χωρίς να το καταλάβει. Δεν μπορεί να υποφέρει την ντροπή λέει αλλά δεν μετάνιωσε και δεν ζήτηση συγνώμη από τον Θεό αλλά απλώς μεταμελήθηκε. Η μετάνοια είναι του Θεού, η μεταμέλεια του Σατανά, ο οποίος επιδιώκει τον θάνατό μας, όπως το επεδίωξε και πέτυχε με τον Ιούδα, ο οποίος και αυτός μεταμελήθηκε αλλά «απελθών απήγξατο».

Αναλογίζεται πώς ήταν και πώς κατάντησε. Ήταν βασιλιάς όλης της κτίσεως και έγινε αιχμάλωτος για μια εξωθεσμική και αδικαιολόγητη παρακοή. Ήταν ντυμένος με τη θεϊκή δόξα της αθανασίας και τώρα ντύθηκε με την προβιά της φθοράς και του θανάτου και έτσι περιφέρεται ελεεινός και τρισάθλιος. Δεν υπάρχουν λόγια, δεν υπάρχουν κλάματα και οδυρμοί για το κακό που έκανε. Κι όμως υπάρχει μια ελπίδα. Όσο μεγάλο κι αν είναι το παράπτωμα, τόσο μεγάλη και ακόμη πιο μεγάλη, ή μάλλον άπειρη, η φιλανθρωπία του Θεού πατέρα. Είναι αυτός που φόρεσε την ευσπλαχνία και δημιούργησε τον άνθρωπο. Αναγνωρίζει, λοιπόν, την αιχμαλωσία και την δουλεία στον Παμπόνηρο εχθρό και ζητάει να τον ανακαλέσει και να τον σώσει.

Ἦχος πλ. α’ 

Τό στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται,

 οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε,

 ἀναζωσάμενοι τόν καλόν τῆς Νηστείας ἀγῶνα·

Το στάδιο της άσκησης των αρετών έχει ανοίξει

Όσοι θέλετε να αγωνιστείτε μπέστε  μέσα

Αναλαμβάνοντας τον αγώνα τον καλό της Νηστείας.

οἱ γάρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαίως στεφανοῦνται,

 Γιατί όσοι αθλούνται νόμιμα, δίκαια στεφανώνονται.

 καί ἀναλαβόντες τήν πανοπλίαν τοῦ Σταυροῦ,

τῷ ἐχθρῷ ἀντιμαχησώμεθα,

Κι  αφού φορέσετε την πανοπλία του Σταυρού

Αντιπαραταχθείτε στον εχθρό

 ὡς τεῖχος ἄρρηκτον κατέχοντες τήν Πίστιν,

καί ὡς θώρακα τήν προσευχήν,

καί περικεφαλαίαν τήν ἐλεημοσύνην,

έχοντας ως τείχος  απαρασάλευτο την Πίστη

και ως θώρακα την προσευχή

και ως περικεφαλαία την ελεημοσύνη.

ἀντί μαχαίρας τήν νηστείαν,

 ἥτις ἐκτέμνει ἀπό καρδίας πᾶσαν κακίαν.

Αντί για κοφτερό μαχαίρι να έχετε την Νηστεία

Η οποία  αποκόπτει από την καρδιά κάθε κακία.

Ὁ ποιῶν ταῦτα, τόν ἀληθινόν κομίζεται στέφανον,

παρά τοῦ Παμβασιλέως Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κρίσεως. 

Αυτός που κάνει αυτά παίρνει το αληθινό στεφάνι

Από τον Παμβασιλέα Χριστό την ημέρα της κρίσης.

Σχολιασμός

Το Στάδιο στο οποίο θα αγωνιστούμε για την απόκτηση αρετών  είναι η Μ. Τεσσαρακοστή, η οποία αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα μετά την Κυριακή της Τυρινής. Επομένως η περίοδος αυτή αρχίζει και το Στάδιο ήδη έχει ανοίξει κα περιμένει τους αθλητές. Δεν είναι υποχρεωτική η συμμετοχή στους αγώνες αυτούς, γι  αυτό και ο υμνωδός λέγει να μπούνε μέσα στο Στάδιο όσοι θέλουν να αθληθούν. Ο πρώτος αγώνας που θα γίνει στο Στάδιο αυτό είναι ο αγώνας της Νηστείας, ο οποίος είναι καλός για τα καλά αποτελέσματα που έχει.

Κάθε αγώνισμα έχει τους κανονισμούς του, το ίδιο και το αγώνισμα της Νηστείας. Αν λοιπόν αγωνιστούμε νομίμως, δηλαδή σύμφωνα με τον κανόνα της Νηστείας, τότε δίκαια θα φτάσουμε στο τέρμα και θα στεφανωθούμε. Με ποια όπλα όμως θα αγωνιστούμε ενάντια στον πολυμήχανο εχθρό; Με την πανοπλία που μας δίνει ο Σταυρός του Κυρίου, ο οποίος από σύμβολο αισχύνης έγινε σύμβολο νίκης, γιατί ο Κύριός μας πεθαίνοντας πάνω στον Σταυρό νίκησε «θανάτω θάνατον πατήσας».

Πέρα όμως από την πανοπλία του Σταυρού η εκκλησία μας μάς παρέχει και άλλα όπλα, όπως την πίστη που μόνο με τείχος μπορούμε να την παρομοιάσουμε. Η πίστη προφυλάγει όλους τους πιστούς, προσωπικά όμως ο καθένας πρέπει να έχει την προσευχή ως θώρακα, για να αντιστέκεται στα χτυπήματα του εχθρού, την ελεημοσύνη που μας προφυλάγει από τα χτυπήματα του εχθρού στο κεφάλι. Όλα αυτά όμως είναι για την άμυνά μας, ενώ για την επίθεσή μας είναι η Νηστεία, η οποία με το κοφτερό της μαχαίρι κόβει κάθε κακία από την καρδιά και δεν την αφήνει να αναπτυχθεί. Επομένως έχουμε πόλεμο και καλούνται οι μαχητές του Χριστού να πολεμήσουν και να νικήσουν. Ο πόλεμος όμως αυτός δεν είναι εύκολος, γιατί είναι αόρατος και πνευματικός. Το τροπάριο αυτό μας θυμίζει το αντίστοιχο χωρίο του Απ. Παύλου, από το οποίο ενδεχομένως να έχει εμπνευστεί:

« 6.12 ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρός αἷμα καί σάρκα, ἀλλά πρός τάς ἀρχάς, πρός τάς ἐξουσίας, πρός τούς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τούτου, πρός τά πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις. 6.13 διά τοῦτο ἀναλάβετε τήν πανοπλίαν τοῦ θεοῦ, ἵνα δυνηθῆτε ἀντιστῆναι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ πονηρᾷ καί ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι. 6.14 στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τήν ὀσφύν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καί ἐνδυσάμενοι τόν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, 6.15 καί ὑποδησάμενοι τούς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, 6.16 ἐν πᾶσιν ἀναλαβόντες τόν θυρεόν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τά βέλη τοῦ πονηροῦ [τά] πεπυρωμένα σβέσαι· 6.17 καί τήν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καί τήν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστιν ῥῆμα θεοῦ, 6.18 διά πάσης προσευχῆς καί δεήσεως προσευχόμενοι ἐν παντί καιρῷ ἐν πνεύματι,(Προς Εφεσ.. 6,12-18).

Δεν έχει σημασία οι μικροδιαφορές των κειμένων, όση σημασία έχει ότι έχουμε να κάνουμε με πόλεμο και ότι πρέπει να οπλιστούμε με τα όπλα, που μας παρέχει η εκκλησία, για να βγούμε νικητές

 

Ένα άλλο ιδιόμελο της Τυρινής

αναφέρεται στη μεγάλη σημασία που έχει η Νηστεία.

 Ἦχος πλ. β’ 

Ἀδάμ τοῦ Παραδείσου διώκεται, τροφῆς μεταλαβών ὡς παρήκοος,

Ο Αδάμ διώχνεται από τον Παράδεισο, γιατί παράκουσε

και πήρε την τροφή που δεν έπρεπε.

Μωσῆς θεόπτης ἐχρημάτισε,

νηστείᾳ τά ὄμματα τῆς ψυχῆς καθηράμενος.

Ο Μωυσής είδε με τα ίδια του τα μάτια τον Θεό,

αφού καθάρισε τα μάτια της ψυχής του με τη νηστεία.

Διό τοῦ Παραδείσου οἰκήτορες γενέσθαι ἐπιποθοῦντες,

 ἀπαλλαγῶμεν τῆς ἀλυσιτελοῦς τροφῆς, καί Θεόν καθορᾷν ἐφιέμενοι,

Κι  αφού θέλουμε να γίνουμε κάτοικοι του Παραδείσου

Ας απαλλαγούμε από την ανώφελη τροφή,

γιατί επιθυμούμε να δούμε κι  εμείς τον Θεό

Μωσαϊκῶς τήν τετράδα τῆς δεκάδος νηστεύσωμεν,

προσευχῇ καί τῇ δεήσει εἰλικρινῶς προσκαρτεροῦντες,

Κι όπως ο Μωυσής να νηστέψουμε τις τέσσαρις από τις δέκα ημέρες

Δείχνοντας ειλικρινή καρτερία με προσευχή και με παράκληση

 κατευνάσωμεν τῆς ψυχῆς τά παθήματα,

ἀποσοβήσωμεν τῆς σαρκός τά οἰδήματα,

Ας κατευνάσουμε τα πάθη της ψυχής μας

Και ας εξαφανίσουμε τα πρηξίματα της σάρκας

κοῦφοι πρός τήν ἄνω πορείαν μετίωμεν,

κι έτσι ανάλαφροι ας πάρουμε την ανοδική πορεία

 ὅπου αἱ τῶν Ἀγγέλων χορεῖαι, ἀσιγήτοις φωναῖς,

τήν ἀδιαίρετον ἀνυμνοῦσι Τριάδα

καθορᾷν τό ἀμήχανον κάλλος καί δεσποτικόν.

όπου οι χοροί των Αγγέλων με ασίγαστε φωνές

ανυμνούν την αδιαίρετη Τριάδα

και ατενίζουν την  αφοπλιστική και βασιλική  ομορφιά.

Ἐκεῖ ἀξίωσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ ζωοδότα,

τούς ἐπί σοί πεποιθότας συγχορεῦσαι ταῖς τῶν Ἀγγέλων στρατιαῖς,

ταῖς τῆς τεκούσης σε Μητρός Χριστέ πρεσβείαις,

 καί Ἀποστόλων καί τῶν Μαρτύρων  καί πάντων τῶν Ἁγίων.

Εκεί αξίωσέ μας, Υιέ θεού Ζωοδότη,

εμάς που έχουμε στηρίξει τις πεποιθήσεις μας σε Σένα,

να είμαστε στον ίδιο χορό με τους Αγγέλους

με τις πρεσβείες της μητέρας σου που σε γέννησε, Χριστέ μου

και όλων των Αποστόλων και των Μαρτύρων και όλων των Αγίων.

Σχολιασμός

Πρόκειται για την εκδίωξη του Αδάμ από τον Παράδεισο. Παράλληλα αναφέρεται και η αιτία της εκδίωξής του, που δεν είναι κανένα έγκλημα, αλλά γιατί έφαγε κάτι. Και θα έλεγε κανείς τόσο σοβαρό είναι αυτό, ώστε να εκδιωχθεί από τον Παράδεισο; Ναι είναι σοβαρό, όταν αυτό είναι απαγορευμένο. Ο Αδάμ παράκουσε την εντολή του Θεού κι έτσι έδειξε με την παρακοή του έλλειψη εμπιστοσύνης στον Θεό.    Στο αντίθετο άκρο κινήθηκε ο Μωυσής, οποίος με τη νηστεία καθάρισε τα μάτια της ψυχής του και είδε τον Θεό, έγινε θεόπτης.

Αν τώρα κι εμείς θέλουμε να γίνουμε κάτοικοι του Παραδείσου, πρέπει να απαλλαγούμε από την τροφή που μας είναι ανώφελη, αφού επιθυμούμε να δούμε κι εμείς τον Θεό. Είναι εντυπωσιακό πόση σημασία δίνεται στην αποφυγή της τροφής, πράγμα που το βλέπουμε και στη τεσσαρακονταήμερη νηστεία του Χριστού στην έρημο και στη θέσπιση της νηστείας της Μ. Τεσσαρακοστής. Για το λόγο αυτό και οι ασκητές νηστεύουν όλο τον χρόνο. Όμως πιο σημαντικός είναι ο λόγος της αποφυγής της τροφής, που δεν είναι άλλος από την υπακοή στο Θέλημα του Θεού. Καμιά τροφή δεν είναι αμαρτωλή, αμαρτωλός γίνεται ο άνθρωπος, όταν έχει εντολή να μην φάει, και τρώει.

Παράδειγμα νηστείας είναι και ο Μωυσής, που νήστευε τέσσερις στις δέκα φορές, γι  αυτό και καλούμαστε να τον μιμηθούμε, αλλά παράλληλα με την νηστεία πρέπει να κάνουμε δεήσεις και προσευχές με κάθε ειλικρίνεια. Τα αποτελέσματα τα προσευχής είναι να κατευνάσουμε τα πάθη της ψυχής και να αποφύγουμε τις αρρώστιες του σώματος, για να ανεβαίνουμε πιο ανάλαφροι στην ανοδική πορεία. Το κέρδος αυτής της προσπάθειας δεν είναι μικρό, διότι θα αντικρίσουμε τους χορούς των αγγέλων, οι οποίοι ασταμάτητα υμνολογούν την Τριαδική Θεότητα και ατενίζουν την ακαταμάχητη δεσποτική ομορφιά. Δεν είναι βέβαια μικρό τα να είμαστε μαζί με τους αγγέλους και να υμνολογούμε τον Θεό, πργμα που θα μας γεμίζει με απόλυτη ευφροσύνη.

Αυτό ζηλεύει ο υμνωδός και αυτό ζητάει από τον Ζωοδότη Υιό του Θεού. Όμως επειδή μόνοι μας δεν μπορούμε να το καταφέρουμε, καταφεύγουμε στις πρεσβείες της μητέρας του, της Παναγίας, και των Αποστόλων και των Μαρτύρων και όλων των Αγίων, οι οποίοι αξιώθηκαν να γευτούν αυτήν τη χαρά.

Το κοντάκιο

 

https://www.pemptousia.gr/2021/01/genesi-ke-exelixi-tou-kontakiou/

Το κοντάκιο, ειδικά του 6ου και 7ου αιώνα, είναι μια έμμετρη ομιλία με στόχο τη διαπαιδαγώγηση των πιστών. Τα πρώτα κοντάκια ήταν δογματικού περιεχομένου και πρέπει να ψάλλονταν μετά την ανάγνωση της ευαγγελικής περικοπής αντί ομιλίας.   Φτάνει στην ακμή του τον 6ο αιώνα με τον Ρωμανό τον Μελωδό

Προέλευση και εξέλιξη του κοντακίου

  Προδρομικές μορφές του κοντακίου πιστοποιούνται ήδη τον 4ο αιώνα, όμως κατά το 2ο μισό του 5ο αιώνα το κοντάκιο φαίνεται να παίρνει μια πιο πολύπλοκη μορφή, για να φτάσει στην ακμή του τον 6ο αιώνα με τον Ρωμανό τον Μελωδό.

Οι κυριότερες θεωρίες για τη γένεση   του κοντακίου είναι οι εξής:

Α. Ευρετής του είδους ήταν ο Ρωμανός ο Μελωδός.

Β. Μια δεύτερη άποψη, κατά βάση ελληνικής προελεύσεως,

Γ. Μια τρίτη άποψη υποστηρίζει τη συριακή προέλευση

Μορφολογικά χαρακτηριστικά του κοντακίου

Το κοντάκιο αποτελείται από 2 άνισα μέρη: το προοίμιο και τους οίκους. Στο προοίμιο, το οποίο σπάνια ονομάζεται  και κοντάκιο, δίνεται το θεματικό αντικείμενο του ύμνου και αποτελεί περίληψή του.   Εικάζεται μάλιστα ότι τα πρώτα κοντάκια δεν είχαν προοίμιο και τη θέση που πήρε το προοίμιο την είχε το εφύμνιο. Χαρακτηριστική η περίπτωση του προοιμίου του Ακαθίστου: «Τὸ μυστικῶς προσταχθὲν λαβὼν ἐν γνώσει», το οποίο αντικαταστάθηκε με το γνωστό «Τῇ ὑπερμάχῳ» συνδέοντας τον ύμνο με τα ιστορικά γεγονότα του 626.

Το κύριο σώμα του κοντακίου απαρτίζει ένα σύστημα στροφών που ονομάζονται οίκοι. Ο αριθμός των οίκων κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 18 και 24. Όλες οι στροφές είναι όμοιες μεταξύ τους και ακολουθούν ως ποιητικό και μουσικό πρότυπο τον πρώτο οίκο. Αντίθετα η στιχουργική δομή του προοιμίου είναι εντελώς διαφορετική. Το προοίμιο και οι οίκοι συνδέονται μεταξύ τους με κοινό εφύμνιο.  Επίσης συνδέονται με τον ίδιο μουσικό ήχο, καθώς το προοίμιο και οι οίκοι μελίζονται στον ίδιο ήχο της εκκλησιαστικής  μουσικής.

Ο αριθμός των οίκων ποικίλλει κατά κοντάκιο. Στην εποχή του Ρωμανού ο αριθμός των οίκων συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 18 και 24, αλλά υπάρχουν και κοντάκια με μικρότερο και μεγαλύτερο αριθμό οίκων. Κάθε οίκος μπορεί να αποτελείται από 3-13 στίχους.

   Η ακροστιχίδα σχηματίζεται με τα αρχικά γράμματα του πρώτου στίχου όλων των οίκων και είναι είτε αλφαβητική, αν σχηματίζει τα 24 γράμματα του αλφαβήτου ευθέως ή αντιστρόφως, είτε σχηματίζει σύντομη φράση σχετική με τον ύμνο ή τον ποιητή (ονομαστική ακροστιχίδα). Για παράδειγμα ο Ακάθιστος Ύμνος έχει αλφαβητική ακροστιχίδα, ενώ το κοντάκιο στη Γέννηση του Χριστού του Ρωμανού έχει ακροστιχίδα «Τοῦ ταπεινοῦ Ρωμανοῦ ὕμνος». Επιπλέον η ακροστιχίδα των κοντακίων είναι πεζή, ενώ αντίθετα η ακροστιχίδα του κανόνα είναι σχεδόν πάντα έμμετρη.

 Διαίρεση των κοντακίων ως προς το περιεχόμενο

 Με βάση το περιεχόμενο διακρίνουμε τις εξής κατηγορίες:

Α. Βιβλικά ή δογματικά ή διδακτικά.

Β. Αγιολογικά ή πανηγυρικά (εγκωμιαστικά).

 Γ. Περιστασιακά ή «επ΄ ευκαιρία».

 Διαίρεση των κοντακίων ως προς το μέλος

Τα ιδιόμελα κοντάκια είναι τα κοντάκια εκείνα που έχουν τη δική τους μουσική και δικό τους μετρικό σχήμα,

Τα προσόμοια κοντάκια ακολουθούν μουσικά και μετρικά κάποιο άλλο προγενέστερο πρότυπο.

 Η γλώσσα και η μετρική των κοντακίων

 Στα κοντάκια η γλώσσα είναι απλή και κατανοητή, σχεδόν δημώδης. Θα λέγαμε ότι η γλώσσα των κοντακίων πλησιάζει την απέριττη και ανεπιτήδευτη γλώσσα των συναξαρίων.

Όσον αφορά στη μετρική τους αυτή βασίζεται στους κανόνες της ισοσυλλαβίας και ομοτονίας, χωρίς ωστόσο να λείπουν οι παραβάσεις των κανόνων αυτών, οι οποίες είναι μάλλον πολύ συχνές.

 Λειτουργική θέση και Μουσική εκτέλεση του κοντακίου

  Η σύγχρονη έρευνα συγκλίνει στην άποψη ότι τα κοντάκια του Ρωμανού του Μελωδού εκτελούνταν κατά το τέλος της Παννυχίδας (αγρυπνίας), της βραδινής ακολουθίας που επέκτεινε τον Εσπερινό.  Η πληροφορία του Νικηφόρου Κάλλιστου Ξανθόπουλου(14ος αιώνας) ότι το κοντάκιο ψαλλόταν από άμβωνος μετά την 6η ωδή του κανόνα, αντανακλά μεταγενέστερη παράδοση της Εκκλησίας, παράδοση μιας εποχής που ο κανόνας είχε υποσκελίσει στη χρήση το κοντάκιο και μας φέρνει κοντά στη σύγχρονη εκτέλεση του κοντακίου.

Σήμερα το κοντάκιο αναγιγνώσκεται στην ακολουθία του Όρθρου μετά την στ΄ ωδή του κανόνα και πριν το συναξαριακό υπόμνημα της ημέρας «Κοντάκιον και Οίκος». Επίσης μόνο το προοίμιο των κοντακίων ψάλλεται κατά τη Θεία Λειτουργία, πριν από την ανάγνωση του Αποστόλου.

 Μουσική

Ο Α. Παπαδόπουλος Κεραμεύς υποστήριζε την άποψη ότι από το κοντάκιο ψαλλόταν μόνο το προοίμιο ενώ οι οίκοι διαβάζονταν χύμα. Μεταγενέστεροι μελετητές υποστήριξαν ότι μαζί με το προοίμιο ψαλλόταν και ο πρώτος οίκος.

Πιθανότατα ψαλλόταν από έναν μόνο εκτελεστή και η μουσική του πρέπει να πλησίαζε τη μελωδική απαγγελία (recitativo). Ωστόσο το εφύμνιό του πιθανότατα ψαλλόταν από τον χορό των ψαλτών και το εκκλησίασμα.

Άγνοια

http://panagiotisandriopoulos.blogspot.com/2020/12/blog-post_15.html

 +Ἐπισκόπου Διονυσίου Λ. Ψαριανοῦ, Μητροπολίτου Σερβίων καὶ Κοζάνης 

Ἔτσι ποὺ σᾶς ἀκούω καὶ σᾶς βλέπω 

νὰ ξεσπαθώνετε καὶ νὰ ἀπειλῆτε 

πὼς ὅλοι εἴσαστ᾽ ἕτοιμοι γιὰ ὅλα, 

ντρέπομ᾽ ἐγὼ ὁ δειλὸς τὸν ἑαυτό μου. 

 

Μὰ τόσο εἶναι φτηνὴ ἡ ὁμολογία, 

καὶ τὸ μαρτύριο τάχα μποροῦμε 

μόνοι μας νὰ τὸ θέλωμε, ἀδελφοί μου; 

Τὸ μαρτύριο εἶναι θεία κλήση… 

Ἄς εἴμαστ᾽ ἕτοιμοι νὰ τὸ δεχθοῦμε, 

ἄν θέλει ὁ Θεὸς νὰ μᾶς τιμήση. 

Ὡστόσο ἄς φοβούμαστε κι ἄς κλαῖμε, 

γιατὶ μᾶς βρῆκαν δύσκολες ἡμέρες 

κι ἐμεῖς δὲν ξέρομε μήτε τὴ γλώσσα 

μήτε τὴν τακτικὴ τῆς Ἐκκλησίας.

Στον Άγιο Νικόλαο τον μέγα Θαλασσάρχη

https://www.pemptousia.gr/2020/12/ston-agio-nikolao-ton-mega-thalassarchi/

 Καλησπερίζουμε εσάς που ήρθατε απόψε

εδώ να εορτάσουμε τον μέγα Ιεράρχη,

τον άγιο Νικόλαο, τον μέγα Θαλασσάρχη.

Μας τίμησε ο άγιος σήμερα να χαρούμε,

να τον επροσκυνήσουμε, διπλά να ευφρανθούμε.

Ο άγιος της προσευχής και της ελεημοσύνης,

νηστείας και αγρυπνίας οδηγός,

φιλευσπλαχνίας άβυσσος αυτός,

του Θείου λόγου κήρυκας λαμπρός.

Ο άγιος Νικόλαος στύλος στερρός

της Πίστεώς μας, υπερασπιστής

των αδυνάτων, πτωχών, χηρών και ορφανών,

των αιχμαλώτων ελευθερωτής.

Προστάτης των ψαράδων, των ναυτικών,

ταξιδιωτών της θάλασσας,

μυροβλύτης, μέγας θαυματουργός.

Τα χαρίσματά σου άγιε

δώρα του Αγίου Πνεύματος,

απλόχερα μας προσφέρεις

με τις θαυματουργίες σου.

Άγιε Νικόλαε, σήμερα γιορτάζουνε

πολλοί που φέρουν τ’ όνομά σου,

ζώντες, κεκοιμημένοι.

Ευχές και προσευχές προσφέρουμε

σ’ αυτούς τους αδελφούς μας

κι εσύ πάντα να είσαι δίπλα τους,

προστάτης, βοηθός τους.

Και δω, σε τούτη τη γωνιά της γης,

την άγια και ηρωική Νικόλαε Ιεράρχα,

σκύψε και δες μας στοργικά σαν αδελφός, σαν φίλος.

Μην μας αφήνεις άγιε, μην μας εγκαταλείπεις!

Ουρανία Μπούρτζινου

Η σπουδαιότητα του έργου του Ιωάννη του Δαμασκηνού

 

https://www.pemptousia.gr/2020/12/ag-ioannis-o-damaskinos-i-proti-pigi-tis-vizantinis-mousikis/

Ο Βίος και το έργο του

Στην ιστορία της καθ’ημάς  εκκλησιαστικής μουσικής βλέπουμε έξοχους υμνογράφους  και μουσικώτατους άνδρες, που έχουν αποκρυσταλλώσει  στην θεία τέχνη την προσωπικότητα τους, γιατί η  ιστορία αυτών είναι και ιστορία της ιεράς μουσικής. Σ΄αυτούς συγκαταλέγεται και ο  Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο μέγας  αυτός πατέρας και διδάσκαλος της Εκκλησίας, ο οποίος ήταν κατά την μαρτυρία του Σουΐδα «ανήρ ελλογιμώτατος και ουδενός δεύτερος των κατ’αυτόν επί παιδεία λαμψάντων», διακρίθηκε ως βαθύς και διάσημος θεολόγος και ο οποίος έθεσε τις βάσεις της δογματικής θεολογίας, και ως έξοχος υμνογράφος, κυρίως δε ως κορυφαίος των εκκλησιαστικών ιερών μελωδιών και ασματογράφων.

Θεωρείται το μεταίχμιο της αρχαίας και νεώτερης εκκλησιαστικής μας μουσικής, έχοντας διαρρυθμίσει και ανακαινίσει την ιερά μουσική και την παρασημαντική  αυτής και θέτοντας φραγμό στην όλο και αυξανόμενη από τον Δ’ μ.Χ. αιώνα, μουσική κατάχρηση. Απεκάθαρε το εκκλησιαστικό άσμα από τα απρεπή και ανάρμοστα μέλη της θυμελικής μουσικής που είχαν εισαχθεί στην Εκκλησία, χωρίς όμως  να απορρίψει τα προγενέστερα εκκλησιαστικά άσματα, τα οποία ήταν καθιερωμένα από την αρχαιότητα. Και όπως oι αρχαίοι Έλληνες παρέλαβαν την μoυσική τους εν μέρει από άλλους λαούς,  τους Φρύγιους και Λύδιους (Φρύγιος και Λύδιος τρόπος ή ήχος), φρόντισαν όμως ν’αναπτύξουν και να προαγάγουν αυτήν και να ενατυπώσουν  στην ξένη μουσική τον ίδιο χαρακτήρα αναδείξαντες αυτήν όντως ελληνική. Έτσι και ο Χριστιανισμός μη αρκεσθείς σε ό,τι παρέλαβε από την εθνική μουσική των Ελλήνων, φρόντισε να μεθαρμώση την μoυσική αυτών στις  ανάγκες της θείας λατρείας αυτού, να καλλιεργήσει και να προαγάγει αυτήν συν τω χρόνω σε βαθμό που κινούσε τον θαυμασμό. Έτσι διαμορφώθηκε η λεγόμενη «Βυζαντινή» μουσική, τροποποιημένη από τους Πατέρες της Εκκλησίας και κυρίως από τον Δαμασκηνό, σύμφωνα προς τις απαιτήσεις της αγίας ημών πίστεως και τον χαρακτήρα της εκκλησιαστικής ποιήσεως και υμνωδίας.

Με τον Δαμασκηνό αρχίζει η δεύτερη περίοδος της μελοποιΐας, κατά την οποία το ενωμένο έργο του συγγραφέα και μουσικού άρχισε να διακρίνεται, γι΄αυτό και οι ποιητές λέγονταν υμνογράφοι και όχι μελωδοί.  Και η μεν Α΄ περίοδος  της μελοποιΐας που άρχισε από τους πρώτους αιώνες  και συνεχίζοντας  μέχρι του Η’ αιώνα περιλαμβάνει  το Ειρμολογικό  και Στιχηραρικό μέλος, κατά το οποίο  οι μελωδίες ήταν μάλλον λιτές και σύμμετρες, η δε Β΄ περίοδος περιλαμβάνει διάφορα είδη ψαλτικής, όπως χερουβικά, κοινωνικά, αλληλουάρια, κρατήματα, πολυελέους, που ανήκουν στο ΙΙαπαδικό μέλος, που είναι και το διεξοδικότερο των άλλων.

Ο Δαμασκηνός, κατά τους βιογράφους του, Θεοφάνη τον Ομολογητή, τον  πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννη, τον Μ. Λογοθέτη Κωνσταντίνο τον Ακροπολίτη, τον Σουΐδα και τον Κεδρηνό, γεννήθηκε το 676 μ.Χ. και απέθανε το 756 μ.Χ.  Πατρίδα είχε την Δαμασκό, γι΄αυτό και λέγεται Δαμασκηνός. Προερχόταν από γένος επιφανέστατου οίκου. Ο πατέρας αυτού Σέργιος, ήταν διοικητής της Δαμασκού, που ήταν τότε υποταγμένη στους Σαρακηνούς, κατ’άλλους δε ήταν θησαυροφύλακας του Καλίφου Αβδούλ Μελίκ του Α’. Ο πατέρας του λοιπόν εξαγόρασε τον αιχμάλωτο Κοσμά από την Καλαβρία της Ιταλίας, τον οποίο έλεγαν «Ξένο», «Ικέτη» και «Ασύγκριτο», και ο οποίος εκπαίδευσε τον Ιωάννη, καθώς και τον ασματογράφο και μετέπειτα ιεράρχη της επισκοπής Γάζης,  Μαϊουμά  Κοσμά τον Μελωδό.

Με προτροπή και παράκληση  του πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννου, ο Δαμασκηνός ενδύεται το  μοναχικό τριβώνιο και χειροτονείται, απ΄ αυτόν πρεσβύτερος. Διάλεξε δε ως ερημητήριο την  μονή  του αγίου Σάββα που βρίσκονταν  όχι μακριά από τα  Ιεροσόλυμα,  γι΄αυτό και λέγεται και Ιεροσολυμίτης. Εδώ πέρασε τη ζωή του συγγράφοντας και μελετώντας. Πολέμησε ισχυρά τους εικονομάχους αυτοκράτορες Λέοντα τον Γ’ τον ΄Ισαυρο και τον Κωνσταντίνο τον Κοπρώνυμο.  Με επιστολές του  παραινών τους κατοίκους της  Κωνσταντινούπολης, προασπίζονταν την τιμήν και προσκύνηση των εικόνων. Ιστορείται μάλιστα ότι ο Λέων οργισμένος διέταξε να μιμηθούν την γραφή του Δαμασκηνού και να αποστείλουν  στον Καλίφη πλαστή επιστολή αυτού, με την οποία αυτός φαίνεται ότι προσέφερε την Δαμασκό στους Βυζαντινούς. Ο δε Καλίφης έκοψε το δεξί χέρι αυτού, το οποίο όμως ιάθη ως εκ θαύματος. Τότε δε ο ιερός ψαλμωδός ανέμελψε τον Α΄ Ειρμόν του Κανόνος του Α’ ήχου «Σου η τροπαιούχος δεξιά,  θεοπρεπώς εν ισχύϊ δεδόξασται».  Ένεκα  της  ευγλωττίας του επωνομάσθηκε και «Χρυσορρόας» ή «Χρυσόστομος» από δε τους μελωδούς «Μαΐστωρ της μουσικής». Από τον Κοπρώνυμο εκλήθη «Μανσούρ», και από άλλους πολέμιους του επωνυμικά «Σαραβαΐτης» και «Αρκλάς» για χλευασμό. Η Ανατολική Εκκλησία εορτάζει την μνήμη του την 4 Δεκεμβρίου, η δε Δυτική την 6 Μαΐoυ.

Τα ποιητικά και ασματικά έργα  του Δαμασκηνού.

Τα έργα του Δαμασκηνoύ ανάγονται σε πέντε τάξεις, σε καθαρώς φιλοσοφικά ή διαλεκτικά, σε θεολογικά,  σε ερμηνευτικά ή κριτικά, σε ποιητικά, και σε άσματα ήτοι μουσικά.  Ο Δαμασκηνός, ως υμνογράφος και μουσικός, παρατηρούμε ότι μετέφερε σε απλούστερο είδος την ψαλμωδία της πριν από αυτόν εποχής, και επελήφθη του κανονισμού  και της διαρρύθμισης της ψαλμωδίας, συντάσσοντας για τον λόγο αυτό την Οκτώηχο κατά τους οκτώ ήχους, τους παραγόμενους κατά τινα τροποποίηση και μεταβολή από τα πολυάριθμα είδη των μελών της ελληνικής Μουσικής, των οποίων ο χαρακτήρας συμβιβάζονταν προς τα σεμνά και ιερά της Εκκλησίας  αισθήματα  και συνεργούσε σε δοξολογία του Θεού και κατάνυξη, παρακωλύσας δε όλα τα μέλη των οποίων τα αισθήματα ήσαν άσεμνα και απρεπή, ενθουσιαστικά, θούρια και πολεμιστήρια. Ο Δαμασκηνός συμπεριέλαβε την απλότητα των μελών των οκτώ ήχων στην Οκτώηχο αυτού.

Επενόησε επίσης για τους οκτώ ήχους και δική του αγκιστροειδή παρασημαντική. Kαι είναι αλήθεια ότι τα αγκιστροειδή μουσικά σημεία, με τα οποία έγραψε  τις μελωδίες που έφτιαξε και μελοποίησε, έχουν την αρχή τους στους προ αυτού τρεις αιώνες. Οι χαρακτήρες του Δαμασκηνού ήταν γριφώδεις και συμβολικοί, όμοιοι προς τους ιερογλυφικούς εκείνους των αρχαίων Αιγυπτιακών γραμμάτων. Κάθε  χαρακτήρας παριστάνει  πολλάκις ένα φθόγγο αλλά και πολλούς.

Ο Δαμασκηνός ως γνώστης της  θεωρίας της Μουσικής παρατήρησε ότι η γνώση της μελωδίας των ήχων περιορίζονταν μόνο στην πράξη, η δε θεωρητική διάταξη της μελωδίας και η αμοιβαία σχέση των ήχων διατελούσαν παρημελημένα. Πρώτος εσυστηματοποίησε την αρχαία οκτωηχία, συγγράφοντας θεωρία για την πράξη της ιερής μουσικής στη βάση του ελληνικού Πεντάχορδου ή Τροχού. Της μουσικής θεωρίας των εκκλησιαστικών ήχων η πρακτική  εφαρμογή είναι η Οκτώηχος.

Υπό το όνομα του Δαμασκηνού σώζεται σε περγαμηνή  «εν τοις παλαιοίς Στιχηραρίοις τοις επί μεμβράνης γεγραμμένοις»  Γραμματική  Μουσικής ή Κανόνιον κατά τους ορισμούς και κανόνας των αρχαίων Ελλήνων, όπου πραγματεύεται περί διαιρέσεως των οκτώ ήχων, περί παραγωγής των πλαγίων ήχων από τους κύριους, και περί των ονομασιών των οκτώ ήχων και των αντιστοίχων αυτών στην αρχαία ελληνική μουσική. Επιγράφεται δε «Αρχή των σημείων της ψαλτικής τέχνης των ανιόντων και κατιόντων  σωμάτων τε και πνευμάτων και πάσης χειρονομίας». Πραγματείες περί θεωρίας της Μουσικής μετά τον φωστήρα Δαμασκηνό έγραψαν Μανουήλ ο Βρυέννιος, Ιωάννης ιερεύς Πλουσιαδηνός, Ιωάννης Μαΐστωρ ο Κουκκουζέλης,  Ιωάννης ο Κλαδάς, Μανουήλ ο Χρυσάφης, Δημήτριος ο Καντεμίρης, Κύριλλος ο αρχιεπίσκοπος Τήνου, Βασίλειος Στεφανίδης ο Βυζάντιος, Χρύσανθος ο μητοοπολίτης Δυρραχίου, Χουρμούζιος ο Χαρτοφύλαξ, Θεόδωρος Φωκαεύς,  Μαργαρίτης  ο Δοβριανίτης,  Γεώργιος ο Λέσβιος,  Παναγιώτης  Αγαθοκλέους,  Κυριακός Φιλοξένης ο Εφεσιομάγνης  και άλλοι σύγχρονοι μας. Θεωρητικό εξέδωσε και η Επιτροπή του 1881  που είχε συσταθεί από το Οικ. Πατριαρχείο.

Το πρώτο ποιητικό και ασματικό προϊόν του Δαμασκηνού τυγχάνει η Οκτώηχος,  την οποία εμέλισε στη βάση της οκταήχου αυτού υμνωδίας. Από τα διάφορα Τροπαρία που απαρτίζουν την Οκτάηχο στον Δαμασκηνό αποδίδονται μόνον οι ακολουθίες του Εσπερινού των Σαββάτων και τoυ Όρθρου των Κυριακών, καθότι τα Ανατολικά λεγόμενα στιχηρά ανήκουν στον Ανατόλιο μοναχό τον Στουδίτη που έζησε μετά τον Δαμασκηνό, τα Απόστιχα  στον Παύλο τον Αμμορίου η της Ευεργέτιδος, oι Τριαδικοί Κανόνες  στον  Μητροφάνη τον Σμύρνης,  τα ένδεκα Εωθινά στον Λέοντα τον Σοφό, τα  ένδεκα  Εξαποστειλάρια  στον Κωνσταντίνο τον Πορφυρογέννητο και oι Αναβαθμοί  στον Θεόδωρο τον Στουδίτη. Την Οκτάηχο, στην οποία βρίσκεται  άπασα η χριστιανική δογματική διδασκαλία, παραδέχονται στην εκκλησιαστική χρήση όλες οι Εκκλησίες της Ανατολής και Δύσης,  κελεύσει του Φράγκου Ρήγα Καρλομάγνου, ζώντος έτι τoυ Δαμασκηνού.

Ο θείος μουσουργός, πλην των Κανόνων της Οκτωήχου  εποίησε και τον λαμπρότατο Κανόνα της εορτής της λαμπροφόρου Αναστάσεως «Αναστάσεως ημέρα, λαμπρυνθώμεν λαοί», τον οποίο όταν άκουσε ο Κοσμάς ο Μελωδός, που επίσης είχε γράψει Κανόνα για την ίδια εορτή σε ήχο Β’, «Νυν πάντα πεπλήρωται φωτός ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια», ανεφώνησε «Kαι συ αδελφέ Ιωάννη, το παν όλον εν τοις τρισί τούτοις συμπεριέλαβες, και oυδέν αφήκας έξωθεν· ήττημαι  γουν εγώ και την ήτταν ομολογώ· όθεν ο μεν σός κανών εχέτω τα πρωτεία και αριστεία, και ψαλλέσθω δημοσίως  εν ταις του Χριστού Εκκλησίαις, ο δε εμός  εν σκότει και γωνία  γενέσθω ως μη εν φωτί άξιος διά τε τα νοήματα και δια τε τον πενθικόν και κλαυθμηρόν ήχον,  καθ’ον εμελοποίηθη,  ανάρμοστον πάντη όντα εν τη λαμπροτάτη και κοσμοχαρμοσύνω ημέρα της του Κυρίου Αναστάσεως». Ο Δαμασκηνός συνέταξε πάνω από εξήντα Κανόνες για τις κυριότερες εορτές της Εκκλησίας, οι οποίοι  είναι ανθολογία εύρυθμος από τους Πανηγυρικούς Λόγους του Γρηγορίου του Θεολόγου  και άλλων.

Εκ των Κανόνων τoυ θείου Ιωάννoυ αναφέρουμε:

«Έσωσε λαόν θαυματουργών Δεσπότης», «Στείβει θαλάσσης κυματούμενον σάλω», «Θείω καλυφθείς ο βραδύγλωσσος γνόφω», φτιαγμένοι σε ιαμβικούς τρίμετρους, κατ’ απομίμησιν Γρηγορίου του Ναζιανζηνού, τον οποίο είχε και αυτός πρότυπο, όπως και ο Κοσμάς ο Μελωδός. Ο Δαμασκηνός μουσούργησε και τον κατ’ Αλφάβητο Κανόνα της εορτής του Ευαγγελισμού «Ανοίξω το στόμα μου», ποιήσας για την Δ’ ωδή δύο Ειρμούς «Την ανεξιχνίαστον θείαν βουλήν και  «Ο καθήμενος εν δόξη». Επίσης τους Κανόνες «Παρθένοι νεάνιδες συν Μαριάμ τη Προφήτιδι»,  «Τώ Σωτήρι Θεώ τω εν θαλάσση λαόν», εις την Υπαπαντήν, εις την Ύψωσιν του Σταυρού, εις το Γενέσιον της Θεοτόκου, στους Προφήτας, στους Αποστόλους,  στους ιεράρχας,  στους μάρτυρες, στους οσίους, στα εγκαίνια του ναού της Αναστάσεως, στην ανάμνηση του επιφανέντος σημείου του Σταυρού στον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, κλπ. Υπομνήματα δε και ερμηνείες στους ασματικούς Κανόνες τoυ θείου  μελωδού έγραψαν ο Ζωναράς, ο Γρηγόριος ο Πάρδος επίσκοπος Κορίνθου, Ευστάθιος ο Θεσσαλονίκης, Μάρκος ο Εφέσου και  Νικόδημος ο Αγιορείτης.

Στον ιερό Δαμασκηνό αποδίδονται και οι εξής εκκλησιαστικοί ύμνοι «Υπερένδοξε αειπάρθενε ευλογημένη Θεοτόκε προσάγαγε»,  «Επί σοι χαίρει κεχαριτωμένη πάσα η κτίσις»,  «Την άχραντον εικόνα σου προσκυνούμεν αγαθέ», «Ελέησον ημάς Κύριε ελέησον ημάς», «Κύριε ελέησον ημας επί σoι γαρ πεποίθαμεν», «Της ευσπλαγχνίας την πύλην άνοιξον ημίν ευλογημένη Θεοτόκε»,  «Πολλά τα πλήθη των εμών Θεοτόκε πταισμάτων», «Την πάσαν ελπίδα μου εις σε ανατίθημι», «Των ουρανίων στρατιών Αρχιστράτηγε», τα Τροπάρια στις Ώρες και τα Στιχηρά  του Πάσχα, τα 26 νεκρώσιμα ιδιόμελα και στιχηρά τα ποιηθέντα στην μονή  του αγίoυ Σάββα. Αυτά τα έξοχα και λαμπρά έργα του Δαμασκηνού,  χρησίμευσαν σαν υπόδειγμα στους μεταγενέστερους μελωδούς της Εκκλησίας, και τα οποία διαδόθηκαν παντού  και συνετέλεσαν στο να περιπέσουν σε αχρηστία τα πολλά Κοντάκια του Ρωμανού, με εξαίρεση  ολίγων.

Στον θείο μουσουργό αποδίδονται και τα εξής μουσουργήματα, τα οκτώ μέγιστα Κεκραγάρια, τα προωδικά του Ακαθίστου ύμνου, το Αργό «Θεός Κύριος» του Ακαθίστου,  «Το προσταχθέν μυστικώς», το δίχορο αργό «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια», το «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται», το «Ότε oι ένδοξοι μαθηταί», το εις ήχο Α΄ Κοινωνικό «Γεύσασθε και ίδετε», το εις ήχον Πλ. Β΄ Χερουβικό των ΙΙροηγιασμένων «Νυν αι δυνάμεις» και άλλα πολλά μαθήματα,  ως Χερουβικά και Κοινωνικά.  Τα μεγάλα μαθήματα του Δαμασκηνού μετέφερε στην αναλυτική μoυσικήν γραφή του, ο Πέτρος ο Πελοποννήσιος, και οι διδάσκαλοι Γρηγόριος Πρωτοψάλτης και Χουρμούζιος  Χαρτοφύλαξ.

Προσθέτουμε δε εδώ ότι το πλήθος  των νέων ασμάτων, τα οποία παρέδωσαν  στην Εκκλησία ο Δαμασκηνός και ο Κοσμάς ο Μελωδός, ουσιαστικά διεύρυναν  τον κύκλο της εκκλησιαστικής λατρείας, διό και εδέησε να αναθεωρηθεί παρά του θείου φωστήρα της Δαμασκού το τέως στοιχειώδες Ιεροσολυμιτικόν Τυπικόν Σάββα του ηγιασμένου, στο οποίο περιελήφθησαν  και τα καθιερωμένα άσματα από την αρχαιότητα. Επειδή δε προ του Δαμασκηνού κάθε τοπική Εκκλησία και κάθε μονή είχε δικό της Τυπικό,  αυτό του Δαμασκηνού συνετέλεσε στην εκκλησιαστική ενότητα.

Γεώργιος Παπαδόπουλος – Εκδόσεις «Τέρτιος», Κατερίνη