Η αξία των Ομηρικών Επών

 

https://www.pemptousia.gr/2021/11/omirika-epi-i-vivlos-tou-ellinismou/

Μόλις πριν λίγες ημέρες, μελετητές του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ διετύπωσαν την θεωρία πως αφορμή του Τρωικού Πολέμου δεν ήταν η ωραία Ελένη, αλλά μία προίκα που υποσχέθηκαν οι Τρώες στους αχαιούς, όταν ενώθηκαν με γάμο μέλη των εκατέρωθεν οικογενειών. Η προίκα αυτή συμπεριελάμβανε τρία νησιά του Αιγαίου, τα οποία ενδέχεται να ήταν η Τένεδος, η Ίμβρος και πιθανόν η Λήμνος. Πηγή των μελετητών είναι τα γραπτά που άφησαν πίσω τους οι Χετταίοι και περιγράφουν πολεμικά επεισόδια, καθώς και τις αιτίες και τις αφορμές τους. Όλα αυτά είναι δημοσιευμένα σε πρόσφατη έκδοση του Κωνσταντίνου Κοπανιά «Το Μυκηναϊκό Αιγαίο». Πρόκειται για μία ακόμη απόδειξη πως το ομηρικά έπη, αν και απέχουν από εμάς σχεδόν τρεις χιλιετίες, αποτελούν ζωντανό κεφάλαιο της παγκόσμιας ιστορικής, καλλιτεχνικής και φιλολογικής έρευνας.

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αποτελούν έργα παγκόσμια. Βρίσκονται στα θεμέλια του παγκόσμιου πολιτισμού και θεωρούνται πυλώνες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ιδιαίτερα όμως για την Ελλάδα, τα έπη του Ομήρου ανέθρεψαν επί αιώνες γενιές και γενιές ελληνοπαίδων, μυώντας τους σε αξίες πανανθρώπινες και ενισχύοντας τον πολιτιστικό, φιλοσοφικό και θρησκευτικό σύνδεσμο των ελληνικών πόλεων. Όλοι οι αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Αισχύλος και ο Πλάτων είναι θαυμαστές και κατ΄ ουσίαν μαθητές του Ομήρου ενώ οι ραψωδοί που αποτελούσαν οργανωμένες οικογενειακές συντεχνίες, απήγγειλαν επί αιώνες τον Όμηρο στις μεγάλες πανελλήνιες γιορτές.

Ο Όμηρος ως πρόσωπο έχει διερευνηθεί ιδιαίτερα από την φιλολογική και ιστορική επιστήμη η οποία σχεδόν με βεβαιότητα τον έχει τοποθετήσει στο δεύτερο μισό του όγδοου αιώνα. Ο κόσμος της ποίησής του όμως είναι τουλάχιστον τέσσερις αιώνες παλαιότερους. Πρόκειται για την μυκηναϊκή κοινωνία 1600-1025) με την αριστοκρατική της οργάνωση, τον πλούτο της και την αγάπη της για πολεμικές περιπέτειες. Μπορεί τα έπη του Ομήρου αναμφίβολα να εξιδανικεύουν τους ήρωες της εποχής αυτής και οι θεοί να συγχέονται με τους ανθρώπους ως προς την εμφάνιση, τον χαρακτήρα και τις αντιδράσεις. Αποτελούν όμως, πέραν των άλλων, αναμφίβολης αξίας ιστορική μαρτυρία για σημαντικές εξελίξεις στην ελληνική προϊστορία, όπως η ανέγερση των πρώτων ναών των θεών, η χρήση του σιδήρου, η φάλαγγα των οπλιτών, η καύση των νεκρών, και σε καιρούς ειρήνης αλλά και η παρουσία των Φοινίκων στις ελληνικές θάλασσες.

Οι θεωρίες ως προς την συγκρότηση του τελικού κειμένου των ομηρικών επών υπήρξαν πολλές. Διερευνήθηκε η πιθανότητα να υπάρχει ένας αρχικός ομηρικός πυρήνας στον οποίον, με την πάροδο των αιώνων, προστέθηκαν μεγαλύτερα ή μικρότερα κείμενα. Υποστηρίχθηκε ακόμη ότι άλλος έγραψε την Ιλιάδα και άλλος την Οδύσσεια. Ακόμη και η φυσική παρουσία του Ομήρου αμφισβητήθηκε. Κατά τον 18ο αιώνα άρχισε να αναπτύσσεται η θεωρία πως ο ίδιος ο Όμηρος προχώρησε σε μία σύνθεση προγενέστερων πηγών, διαμορφώνοντας ένα ενιαίο ύφος και μία στερεή ιστορική υπόθεση.

Σήμερα, οι σύγχρονοι ομηριστές τείνουν να δεχθούν ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια είναι πρωτότυπες στις συνθέσεις στις οποίες έχουν ενσωματωθεί στοιχεία από την παλαιότερη παράδοση. Το πρόβλημα όμως δεν είναι φιλολογικό αλλά καλλιτεχνικό. Ο Όμηρος, του οποίου η ύπαρξη πλέον δεν αμφισβητείται, χρησιμοποιεί και, αν θέλετε, εμπνέεται από γεγονότα και δημιουργίες προγενέστερες της εποχής του. Κάνεις όμως πλέον δεν αμφιβάλλει ότι πρόκειται για έναν κορυφαίο καλλιτεχνικό δημιουργό, στον οποίον η μνήμη και η έμπνευση της στιγμής, σχήματα και αυτοσχεδιασμοί συνδυάζονται για να δημιουργήσουν ένα έργο μεγίστης πνοής.

Ο επικός ποιητής Όμηρος αφηγείται με ήρεμο τόνο χωρίς να αποκαλύπτει τα προσωπικά του συναισθήματα, όταν όμως σχολιάζει καταστάσεις, αποφεύγει να αναλύσει εξονυχιστικά τη συμπεριφορά των ηρώων του. Δεν κρίνει, δεν καταδικάζει, δεν δραματοποιεί, παρά προσπαθεί να κατανοήσει μαζί με τον ακροατή-αναγνώστη την πορεία των γεγονότων. Οι παρομοιώσεις του είναι απλόχωρες, οι παρατηρήσεις του ακριβείς, η φαντασία του δεν πλατειάζει και δεν διστάζει να αντιπαραβάλει τον μακρύ προγραμματισμό με την αστραπιαία εκτέλεση. Έχει τη δύναμη να υποβάλλει στον νου του αναγνώστη εικόνες και γεγονότα με τόση ενάργεια ώστε να τα καθιστά ισόβιες μνήμες.

Δεν αποδέχεται τον ρόλο του ιστοριογράφου. Σκοπός του είναι να μεταδώσει αξίες και ευγενικά ιδανικά σε έναν κόσμο ρευστό, όπου οι κοινωνικές και πολιτικές δομές δεν έχουν ακόμα καταφέρει να τιθασεύσουν την ανθρώπινη επιθετικότητα, την εκδίκηση και τη βία. Στην Ιλιάδα, την πρώτη εκκίνηση δίνει η οργή του Αχιλλέα εξαιτίας της αδικίας που υφίσταται από τον Αγαμέμνονα. Η άρνηση του να πολεμήσει παροτρύνουν τον Πάτροκλο να του ζητήσει τα όπλα του και να αναλάβει εκείνος τη διοίκηση. Ο Αχιλλέας δέχεται, ο Πάτροκλος σκοτώνεται, ο Αχιλλέας εκδικείται σκοτώνοντας τον Έκτορα. Επιστρέφει όμως το σώμα του στον πατέρα του με μεγαλοψυχία και ευγένεια. Είναι η προσπάθεια που προαναφέραμε, μέσα σε ένα τόσο βίαιο πλαίσιο, να αναδειχθούν απαραβίαστοι κανόνες ηθικής συμπεριφοράς και μεγαλοψυχίας του δυνατού. Πίσω από τις εξιστορήσεις αναδύεται ο πόλεμος ως κοινή δυστυχία νικητών και ηττημένων και ως πανανθρώπινη εμπειρία, σύμφυτη σχεδόν με την ανθρώπινη φύση αλλά και αποκαλυπτική της ανθρώπινης τραγωδίας.

Αν και η Ιλιάδα συμποσούται μόλις σε 52 ημέρες, ο ποιητής κατορθώνει με αναδρομή στο παρελθόν και με προοιωνισμούς μελλοντικών γεγονότων να δώσει μία πανοραμική εικόνα της προϊστορίας, της διάρκειας και των επιπτώσεων του πολέμου. Παράλληλα, είναι εμφανής η προσπάθεια του να «χτυπήσει» την πόρτα του αιωνίου που εκπροσωπεί η συχνή ανάμιξη των θεών. Μέσα σε αυτόν τον πολύχρωμο καμβά αναδεικνύονται αξίες όπως η τιμή η συντροφικότητα και κυρίως η δόξα, η οποία, εκ πρώτης όψεως, στηρίζεται στην πολεμική ανδρεία, κατά βάθος όμως υψώνονται άλλα χαρακτηριστικά του ανθρώπου όπως η ευγένεια και η ευφυΐα, κάτι που γίνεται εμφανές στον ήρωα της Οδύσσειας.

Τα έπη του Ομήρου ως Βίβλος των Ελλήνων και θεμέλιο της Ελληνικής παιδαγωγίας πρέπει να εκτιμηθούν όχι μόνον ως συμμετοχή του αναγνώστη σε πολεμικά κατορθώματα αλλά ως μύηση σε αυτές τις διαχρονικές και πανανθρώπινες αξίες. Μία στοιχειώδης γνώση της ιστορίας των Ελλήνων εντοπίσει εύκολα τον μίτο που ενώνει το πεδίον της μάχης στην Τροία με το αλβανικό μέτωπο. Και αν τα πάθη ανθρώπων και θεών δεν κατάφεραν να μολύνουν την ευγένεια και τα ιδανικά, ας είναι αυτό μία παρηγοριά πως το ίδιο θα συμβεί και στους επερχόμενους καιρούς, αν και τώρα ο κίνδυνος προέρχεται μόνο από τα πάθη των ανθρώπων και μεγάλη παρηγοριά αποτελεί η πέραν παντός ανθρώπινου μέτρου ευγένεια και φιλανθρωπία του αποκεκαλυμμένο αληθινού Θεού.

The epic of Gilgamesh, the king who tried to conquer death

 

The Sable Knight [Le Morte d'Arthur] (Arthurian Legend Explained)

 

The Prophecy of Mordred (Arthurian Legend Explained)

 

The Epic Of Gilgamesh In Sumerian

 

Επική σύγκριση

https://www.fosonline.gr/plus/vivlio/article/66876/iliada-odysseia-simeiosate-x
Τα ομηρικά έπη είναι ασφαλώς η «αρχή του παντός» όσον αφορά την αφηγηματική του δυτικού πολιτισμού. Χωρίς τα έργα του Ομήρου θα μας έλειπε κάτι θεμελιώδες για να συνεχίσουμε να διηγούμαστε ιστορίες. Θα έπρεπε να επινοήσουμε τα πολύτιμα εργαλεία, τα οποία μας προσέφερε τόσο γενναιόδωρα ο μέγας ραψωδός: Αφηγηματικές τεχνικές, γλωσσικά σχήματα, ποιητικός ρυθμός και πόσα άλλα… Παράξενο αλλά από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα ελάχιστα πράγματα προσθέσαμε στο άρμα της λογοτεχνίας.

Όσον αφορά τα δύο έπη, η Οδύσσεια είχε ανέκαθεν την πρωτοκαθεδρία ως έργο ωριμότητας ενός απαράμιλλου ποιητή και παραμυθά. Αν δεν το προτιμούσαν οι διανοούμενοι ο Τζόις δεν θα έγραφε τον δικό του Οδυσσέα με ορμητήριο το Δουβλίνο. Θα επέλεγε ίσως ένα στιβαρό Ιρλανδό αντάρτη και θα τον βάφτιζε Αχιλλέα, δίνοντάς μας την δική του εκδοχή για το Ομηρικό σύμπαν.

Οι φιλολογικοί κύκλοι έχουν ήδη εντοπίσει τις θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια. Η δραματική πυκνότητα της πρώτης σε σχέση με τον ευφάνταστο στοχαστικό ύφος της δεύτερης δίνει από τη μια το στίγμα της ρωμαλέας αφηγηματικής νιότης και από την άλλη το άρωμα της μυθοπλαστικής σοφίας. Λίγοι στέκονται στο καφκική γοητεία της Ιλιάδας όπου περιγράφεται μια πόλη που δεν πέφτει ποτέ σ’ ένα κύκλο υποδειγματικών περιγραφών.

Οι περιγραφές αυτές ωστόσο εμπίπτουν πιθανότατα σε μια βαθύτερη πρόθεση ειρωνείας – οι μελετητές την έχουν ήδη επισημάνει ως επική ειρωνεία. Η Ιλιάδα μάλλον δεν είναι τόσο αφελώς επική. Ο νους που την συνθέτει έχει σύμφωνα με πολλούς μια υπονομευτική διάθεση απέναντι στην ακμάζουσα βασιλεία της εποχής την οποία λοιδορεί εμμέσως πλην σαφώς δια μέσου των βασιλικών ανδραγαθημάτων. Υπ ‘ αυτή την έννοια λοιπόν προετοιμάζει το έδαφος για το παραμύθι της Οδύσσειας, παραμύθι μαγικού ρεαλισμού. Θα ήταν προτιμότερο να δούμε από την αρχή την Ιλιάδα, το παραγνωρισμένο αυτό αριστούργημα. Έτσι θα δούμε με καινούργια μάτια τον κόσμο που μας περιβάλλει και που φαίνεται να αλλάζει συνεχώς αλλά στην ουσία μένει πάντα ο ίδιος.

Αρθούρος

«Ο θάνατος του Βασιλιά Αρθούρου», του Τζον Γκάρικ / Φωτογραφία: Wikimedia Commons




Τρύφωνας Καϊσερλίδης

Υπήρξε πράγματι ο βασιλιάς Αρθούρος, ο διασημότερος στην ιστορία Βρετανός βασιλιάς, οι περιπέτειες του οποίου έχουν εμπνεύσει δεκάδες συγγραφείς ανά τους αιώνες και σεναριογράφους; Κι αν ναι, ποιο ήταν το ιστορικό πρόσωπο πίσω από το λαϊκό μύθο;


Θεωρίες για το ποιος πραγματικά ήταν ο Αρθούρος έχουν διατυπωθεί πολλές, αλλά ένας Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας, ο Κέιλεμπ Χάουελς, επιχειρεί τώρα να ρίξει φως στην υπόθεση με το βιβλίο του με τίτλο «Βασιλιάς Αρθούρος: Ο άνθρωπος που κατέκτησε την Ευρώπη». Όπως αναφέρει, λόγω του ότι ο Αρθούρος φέρεται να έζησε στη διάρκεια του 6ου μ.Χ. αι., δηλαδή στην αρχή του Μεσαίωνα, δεν υπάρχουν ιστορικές καταγραφές της εποχής εκείνης για να ξεδιαλύνουν το γρίφο. Υπάρχουν, όμως, άφθονα στοιχεία κατοπινών εποχών, όπως γενεαλογικά δέντρα, ποιήματα, χρονικά, βιογραφίες αγίων, τοπικές παραδόσεις, λίστες βασιλέων κ.α. τα οποία επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν οι ερευνητές. Αν και διατυπώνονται αμφιβολίες για το υλικό αυτό, δεδομένου ότι έχει γραφτεί αιώνες μετά την εποχή του Αρθούρου, μπορεί κανείς να φθάσει σε συμπεράσματα συγκρίνοντας τις διάφορες πηγές από διαφορετικές χρονικές περιόδου και τοποθεσίες.

Υπήρξε πράγματι ο βασιλιάς Αρθούρος;

Ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι ο Αρθούρος, που ενέπνευσε πλήθος ταινιών και βιβλίων, ήταν απλά ένα μυθικό πρόσωπο, που «μεταμορφώθηκε» σε ιστορικό βασιλιά σε κατοπινές καταγραφές, αλλά πολλοί λόγιοι θεωρούν ότι υπήρξε όντως ένα ιστορικό πρόσωπο πίσω από τους θρύλους.


Ο Βασιλιάς Αρθούρος, όπως τον φαντάστηκε ο N.C. Wyeth σε έργο του 1922 / Φωτογραφία: Wikimedia Commons

Ο Χάουελς σημειώνει το γεγονός ότι το όνομα «Αρθούρος» εμφανίζεται ξαφνικά να αποκτά μεγάλη δημοτικότητα αμέσως μετά την εποχή κατά την οποία φέρεται να έζησε ο βασιλιάς Αρθούρος, αναφέροντας επί παραδείγματι την περίπτωση ενός βασιλιά της νοτιοδυτικής Ουαλίας, ονόματι Αρθούρου στα τέλη του 6ου και τις αρχές του 7ου μ.χ. αι, ή ενός Σκωτσέζου πρίγκιπα, του Artuir, γιου του Aedan, που έζησε επίσης στα τέλη του 6ου μ.Χ. αι. «Το γεγονός ότι το όνομα “Αρθούρος”, που σπάνια χρησιμοποιείτο πριν απ’ αυτή την περίοδο αρχίζει ξαφνικά να χρησιμοποιείται σ’ ολόκληρη τη Βρετανία μπορεί να αποτελεί απόδειξη ότι υπήρξε ένα πού επιφανές άτομο μ’ αυτό το όνομα στο πρώτο ήμισυ του 6ου αι. μ.Χ. όπως ισχυρίζονται οι θρύλοι», λέει.

Που έζησε ο Αρθούρος;

Ο προσδιορισμός της περιοχής όπου έζησε ο Αρθούρος και το που βρισκόταν το θρυλικό Κάμελοτ με την φημισμένη στρογγυλή τράπεζα είναι ζωτικής σημασίας για τον προσδιορισμό της πραγματικής του ταυτότητας. Αν και τα στοιχεία φαίνονται εξ’ αρχής αντικρουόμενα, μπορούν να βγουν συμπεράσματα. Ο Αρθούρος φαίνεται ότι δραστηριοποιήθηκε στη νότια Σκωτία, τη βόρεια Αγγλία, την Κορνουάλη, ακόμη και τη Βρετάνη. Η πρώτη καταγραφή για τον Αρθούρο δείχνει ότι είχε συμμαχήσει με «βασιλείς της Βρετανίας», ενώ πολλές κατοπινές πηγές κατονομάζουν μεταξύ των συμμάχων του βασιλιάδες από τη Σκωτία, την Κορνουάλη, τη Βρετάνη κι άλλες περιοχές. Από την άλλη πλευρά πολλά στοιχεία δείχνουν ότι μια από τις κύριες βάσεις επιχειρήσεων του Αρθούρου ήταν το Caerleon στη νοτιοανατολική Ουαλία. Ντόπιες καταγραφές τον εμφανίζουν να κυβερνά σε μια περιοχή ονόματι Kerniw, όνομα που απαντάται ιδιαίτερα στην Ουαλία, ενώ και ο «Βίος του Αγίου Κάντοκ» τοποθετεί τον Αρθούρο στην ίδια αυτή περιοχή, που σημαίνει ότι πιθανότατα ζούσε εκεί.

Ποιος ήταν ο θρυλικός βασιλιάς;

Το 1747 ο ιστορικός Τόμας Καρτ υποστήριξε ότι ο πραγματικός βασιλιάς Αρθούρος ήταν ένα ιστορικό πρόσωπο, που διετέλεσε βασιλιάς, γνωστός ως Athrwys γιος του Meurig.


Το άγαλμα του Βασιλιά Αρθούρου στο Τίνταγκελ της Κορνουάλης, που φιλοτέχνησε ο Ρούμπιν Έινον. Το άγαλμα αποκαλείται Gallos, που σημαίνει «εξουσία» στην τοπική διάλεκτο / Φωτογραφία: Pixabay

Συν τω χρόνω η θεωρία αυτή έχασε έδαφος καθώς πολλοί ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Athrwys έζησε τον 7ο αι. μ.Χ. και άρα δεν θα μπορούσε να είναι ο Αρθούρος που έζησε έναν αιώνα νωρίτερα. Ο Χάουελς, όμως, παραθέτει στο βιβλίο του πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι ο Athrwys ήταν σύγχρονος του θρυλικού βασιλιά Αρθούρου. Και ως προς το όνομα αναφέρει ότι δεν αποκλείεται να αποτελεί μια παραφθορά του “Arthurus”, μιας από τις λατινικές εκδοχές του ονόματος Arthur.

Οι πόλεμοι κατά των Αγγλοσαξόνων

Τα παλαιότερα στοιχεία αναφορικά με τον Αρθούρο δείχνουν ότι πολέμησε κατά των Αγγλοσαξόνων εισβολέων στη Βρετανία. Φέρεται να μετείχε σε δώδεκα μάχες εναντίον τους σε εννιά διαφορετικές τοποθεσίες, η τελευταία ήταν η φημισμένη μάχη του Μπάντον που έχει καταγραφεί από έναν συγγραφέα της εποχής εκείνης, ονόματι Γκίλντας.



Η μονομαχία του Αρθούρου με τον ανεψιό του Μόντρεντ, εικονογραφημένη από τον N.C. Wyeth για το The Boy's King Arthur, 1922 / Φωτογραφία: Wikipedia

Ο Αρθούρος λέγεται ακόμη ότι πολέμησε κατά του ανεψιού του, Μόρντρεντ, αν και πολλοί το αμφισβητούν.

Η εκστρατεία στη Γαλατία

Πέρα απ’ τους πολέμους στη Βρετανία, υπάρχουν θρύλοι ότι ο Αρθούρος έδωσε μάχες και στην ηπειρωτική Ευρώπη, όπου φέρεται να σκότωσε τον βασιλιά της Γαλατίας και να κατέλαβε τη χώρα του από τους Ρωμαίους.




Το εξώφυλλο του βιβλίου του Βρετανού ιστορικού Κέιλημπ Χάουελς για τον «Βασιλιά Αρθούρο»


Λίγα χρόνια αργότερα φέρεται να εξαπέλυσε ολοκληρωτικό πόλεμο κατά των Ρωμαίων, που είχαν συμμαχήσει με άλλα ευρωπαϊκά έθνη, πόλεμο τον οποίο κέρδισε τελικά. Συνέβη, όμως, πράγματι κάτι τέτοιο; Αν και τα αρχεία της εποχής εκείνης στην Ευρώπη είναι ατελή, οι ειδικοί συμφωνούν ότι τέτοια κατάκτηση δεν έλαβε ποτέ χώρα στη διάρκεια του 6ου μ.Χ. αι. Το πιθανότερο είναι, όπως λέει ο Χάουελς, να επήλθε μια ιστορική σύγχυση του Αρθούρου μ’ ένα άλλο άτομο, που είχε όντως εισβάλει παλαιότερα στην Ευρώπη από τη Βρετανία και πολέμησε τους Ρωμαίους με τρόπο που θύμιζε πράγματι τη θρυλική δράση του βασιλιά Αρθούρου. Και σημειώνει ότι η σύγκρουση μεταξύ του Αρθούρου και του Ρωμαίου τριβούνου Φρόλο, διοικητή της Γαλατίας, που περιγράφεται στην «Ιστορία των Βασιλέων της Βρετανίας» (“A History of the Kings of Britain”) -έργο που συνέγραψε το 1136 μ.Χ. ο Geoffrey of Monmouth και αποτελεί ένα συμπίλημα μύθων, ιστοριών και επικών ποιημάτων που ανάγονται στον πρώτο μ.Χ. αιώνα, λίγο πριν η Βρετανία αποτελέσει τμήμα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας- συνδέεται μ’ ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός κι ότι όλοι οι βασικοί χαρακτήρες του θρύλοι, πέρα από το Φρόλο, όπως ο βασικός εχθρός του Αρθούρου ο Λούκιος και ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Λέων είναι πρόσωπα ιστορικά...

https://www.iefimerida.gr/stories/basilias-arthoyros-biblio-ekstrateia-eyropi

Θερινό σχολείο για τον Όμηρο στη Βρετανία

Ανάμεσα στα δεκάδες θερινά σχολεία των πανεπιστημίων της Βρετανίας για τις κλασσικές σπουδές στην αρχαιοελληνική γραμματεία, ένα και μοναδικό αφορά αποκλειστικά τον Όμηρο. Και καταφέρνει, στα πέντε χρόνια λειτουργίας του, να προσελκύει «μαθητές» μέχρι και 86 ετών, από όλο τον κόσμο, που επανέρχονται κάθε χρόνο για να συνεχίσουν τη μελέτη στον αρχαίο ποιητή. 

Αυτό το πολυεθνικό Θερινό Σχολείο για τον Όμηρο, που διεξάγεται από το τμήμα Κλασσικής Φιλολογίας του Πανεπιστημιακού Κολλεγίου του Λονδίνου, UCL, δεν οφείλει την πρωτοτυπία του μόνο στην ομηρική εξειδίκευση από την κλασσική πλευρά της, αλλά επίσης σε τμήματα που συνδυάζουν τον Όμηρο με την σύγχρονη εποχή και σε εργαστηριακά μαθήματα καλλιτεχνικού περιεχομένου. 

Επίσης, τα εντατικά μαθήματα πλαισιώνονται από παράλληλες πολιτιστικές δράσεις. «Θέλουμε να τους μεταδώσουμε την αγάπη για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και για τον Όμηρο, να τους δείξουμε πως το έργο του σχετίζεται με την σύγχρονη καθημερινή ζωή» επισημαίνει στο ΑΠ – ΜΠΕ ο υπεύθυνος του Θερινού Σχολείου, λέκτορας Κλασσικής Φιλολογίας του UCL, Αντώνης Μακρινός. 

Υπάρχουν τα καθαρά γλωσσικά τμήματα ομηρικών ελληνικών όλων των επιπέδων, που γίνονται είτε στο πρωτότυπο κείμενο (για τους προχωρημένους) ή στο αγγλικό (για τους αρχάριους), αλλά και τμήματα που αφορούν τον Όμηρο και τις επιρροές του, τα οποία κάθε χρόνο ανανεώνονται. Φέτος θα λειτουργήσουν τμήματα όπως Όμηρος και Θρησκεία, Όμηρος και Μεσαίωνας, Όμηρος και Φιλοσοφία, Ομηρικός Διαλογισμός και Γιόγκα. Στο τελευταίο επιχειρείται η εξερεύνηση των συναισθημάτων σε συναισθηματικά φορτισμένα επεισόδια της Ιλιάδας και της Οδύσσειας μέσα από τον διαλογισμό. 

Υπάρχουν, ωστόσο, και τα εργαστηριακά- καλλιτεχνικά μαθήματα, όπως η καλλιγραφία σε συγκεκριμένη μετάφραση του Ομήρου, το εργαστήριο μωσαϊκού και ψηφιδωτών, ή η Γραμμική Β’. «Η επιλογή των τμημάτων που ανανεώνονται κάθε χρόνο απευθύνεται σε ένα σημαντικό ποσοστό μαθητών, περίπου 35%, που επιστρέφουν κάθε χρόνο στο σχολείο και θέλουν να μάθουν κάτι καινούργιο γύρω από τον Όμηρο» εξηγεί ο δρ. Μακρινός. 

Τα τρία τέταρτα των συμμετεχόντων προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου το ένα τέταρτο από 17 διαφορετικές χώρες (Ελλάδα, Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο, Ιρλανδία, Κολομβία, Κίνα, Ιαπωνία, Καναδάς, ΗΠΑ κ.ά.) Το κίνητρο για την παρακολούθηση ενός τόσο εξειδικευμένου σχολείου δεν είναι πάντα το ίδιο. Έτσι τα τμήματα επιλέγονται από 15χρονους μαθητές που γνωρίζουν ήδη καλά την αρχαία και τη νέα ελληνική γλώσσα ή δεν την γνωρίζουν καθόλου, αλλά θέλουν να ακολουθήσουν κλασσικές σπουδές σε κάποιο πανεπιστήμιο, από φοιτητές σχολών κλασσικής φιλολογίας που θέλουν να μάθουν περισσότερα για την αρχαία ελληνική και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, από καθηγητές που διδάσκουν τον κλασσικό πολιτισμό και θέλουν να εμβαθύνουν στο γλωσσικό αντικείμενο, ακόμη και από ενήλικες «μαθητές», που παρακολουθούν τα μαθήματα από προσωπικό ενδιαφέρον. 

«Ο μεγαλύτερος σε ηλικία μαθητής που είχαμε ήταν ένας 86χρονος Βρετανός, αλλά υπάρχουν και άλλοι συνταξιούχοι που συμμετέχουν τόσο στα γλωσσικά όσο και στα εργαστηριακά μαθήματα. Μάλιστα, ένα ποσοστό 20% αυτών συνεχίζουν τις επόμενες χρονιές» συμπληρώνει ο δρ. Αντώνης Μακρινός. Υπάρχουν, τέλος και οι φοιτητές θετικών επιστημών που βρίσκουν ενδιαφέρον στην αρχαία ελληνική γλώσσα. 

Στο πρώτο έτος λειτουργίας του, το σχολείο ξεκίνησε ως ένα μικρό πρότζεκτ με 52 μαθητές, αλλά συνέχισε την ανοδική του πορεία, φτάνοντας πέρσι τους 121 συμμετέχοντες. «Διευθύνοντας το θερινό σχολείο κλασσικών σπουδών του πανεπιστημίου διαπίστωσα ότι υπήρχε ενδιαφέρον των μαθητών για τα ομηρικά κείμενα -Ιλιάδα και Οδύσσεια- και έτσι, βλέποντας ότι λείπει κάτι τέτοιο, σκέφτηκα τη δημιουργία ενός σχολείου μόνο για τον Όμηρο που να συνδυάζει και τον πολιτισμό» ανέφερε ο δρ. Μακρινός για το πως προέκυψε η ιδέα. 

Καθημερινά, μετά το πέρας των εντατικών μαθημάτων, εντός του πανεπιστημιακού κολλεγίου, διοργανώνονται εκδηλώσεις, όπως στρογγυλές τράπεζες με ομιλίες καθηγητών για θέματα όπως ο Όμηρος στο θέατρο, στην μετάφραση στις ειδικές ανάγκες, αλλά και καλλιτεχνικά δρώμενα όπως ανάγνωση ποιημάτων σύγχρονων Ελλήνων και Βρετανών ποιητών που βασίζονται στον Όμηρο, προβολή ταινιών κ.ά. Το θερινό σχολείο διαρκεί πέντε μέρες (22-26 Ιουλίου) και διδάσκουν σε αυτό καθηγητές του UCL και άλλων πανεπιστημίων. Το κόστος του είναι 130 λίρες και υπάρχει δυνατότητα υποτροφιών και επιδομάτων. Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων έχει ξεκινήσει πληροφορίες για τους ενδιαφερόμενους εδώ. 

17/03/2019 
ΑΠΕ-ΜΠΕ 
Ελλάδα, Αθήνα

Πηγή: Πολυεθνικό θερινό σχολείο αποκλειστικά για τον Όμηρο, στην καρδιά του Λονδίνου https://hellasjournal.com/2019/03/polyethniko-therino-scholeio-apokleistika-gia-ton-omiro-stin-kardia-toy-londinoy/

«Τέχνη ραψωδική. Η απαγγελία της επικής ποίησης από την αρχαϊκή έως την αυτοκρατορική περίοδο».

makthes

Του Ανδρέα Μαρκαντωνάτου, Καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

Μολονότι έχουμε πλέον συνηθίσει να διαβάζουμε τα ομηρικά έπη κρατώντας στα χέρια μας είτε μια σύγχρονη στερεότυπη έκδοση είτε συχνότερα μια δόκιμη απόδοση του κειμένου στη νεοελληνική, ενίοτε λησμονούμε το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι τα ομηρικά και ησιόδεια ποιήματα και γενικότερα το σύνολο του αρχαϊκού επικού κύκλου απαγγέλλονταν από επαγγελματίες ραψωδούς ενώπιον κοινού κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο. 
Η συνειδητοποίηση του δεδομένου αυτού είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη βαθύτερη γνώση μας σχετικά με τη λειτουργία της εν λόγω ποιητικής διαδικασίας, δηλαδή τη σύνθεση της επικής ποίησης και τη συνακόλουθη πρόσληψή της.
Τι γνωρίζουμε λοιπόν για την απαγγελία της επικής ποίησης στην αρχαιότητα; Αυτό το δυσεπίλυτο αλλά συνάμα συναρπαστικό πρόβλημα εξετάζει ο Χρήστος Τσαγγάλης, καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στην πρόσφατη μονογραφία του υπό τον δηλωτικό τίτλο «Τέχνη ραψωδική. Η απαγγελία της επικής ποίησης από την αρχαϊκή έως την αυτοκρατορική περίοδο».

  
Επιστημονική αρτιότητα και ερευνητική τεκμηρίωση

Η διεισδυτική αυτή μελέτη διακρίνεται για την επιστημονική της αρτιότητα και την ερευνητική της τεκμηρίωση με βάση τρία κυρίως στοιχεία.

Πρώτον, στηρίζεται σε εξαντλητική συλλογή των ποικίλων πηγών, οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα γραμματειακών, επιγραφικών και εικονογραφικών πληροφοριών.

Δεύτερον, συζητεί το σχετικό θέμα ως επί το πλείστον διαχρονικά, καθώς παρακολουθεί την εξέλιξη της απαγγελίας του έπους από την αρχαϊκή έως και την αυτοκρατορική περίοδο. Τρίτον, χαρακτηρίζεται από λελογισμένη και εξόχως ισορροπημένη αποτίμηση των διαθέσιμων αρχαίων πηγών.

Στο πρώτο κεφάλαιο της μονογραφίας του ο συγγραφέας εξετάζει τους όρους «αοιδός» και «ραψωδός» όχι μόνο με βάση την ετυμολογία τους (όπως συμβαίνει συνήθως), αλλά ιδίως σε σχέση με την παραστασιακή λειτουργία τους, την παρουσία και το ρόλο των αοιδών στην «Ιλιάδα» και στην «Οδύσσεια», τις αρχαίες μαρτυρίες για τους ραψωδούς και τη μορφή των πρώιμων ραψωδικών εκτελέσεων (Ησίοδος, ομηρικοί ύμνοι, πινδαρικά σχόλια, πλατωνικό corpus, «Αγών Ομήρου και Ησιόδου»).

Αναφορικά με την απαγγελία του έπους η προσέγγιση του συγγραφέα εδράζεται σε εξωτερικά όσο και σε εσωτερικά στοιχεία, με τα δεύτερα να αξιοποιούνται τόσο συστηματικά πρώτη φορά στην έρευνα (αναφέρομαι κυρίως σε γλωσσικά στοιχεία από τα οποία μπορούμε να ανασυγκροτήσουμε ποικίλες εκφάνσεις της παραστασιακής διαδικασίας). Με τρόπο ιδιαίτερα πειστικό, ο ικανότατος ερευνητής καθιστά πρόδηλο το γεγονός ότι η αοιδική εκτέλεση της επικής ποίησης ήταν τω όντι αλληλεπιδραστική διαδικασία.

Ο αοιδός όχι μόνο ελάμβανε υπ’ όψιν του το ακροατήριό του, αλλά ερχόταν σε άμεση επαφή με αυτό. Η ικανότητα του αοιδού να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του ακροατηρίου του (είτε γνωρίζοντας τις επιθυμίες των ακροατών του εκ των προτέρων είτε εκτελώντας παραγγελίες που προέκυπταν ακόμη και με διακοπή της απαγγελίας) δείχνει ότι ο ίδιος γνώριζε ένα ευρύ φάσμα ποιημάτων, τα οποία ήταν δυνατόν να αντληθούν από μια δεξαμενή ασμάτων γνωστών (και αγαπητών) στο ακροατήριο και στους αοιδούς.

Η διαπίστωση αυτή είναι θεμελιώδους σημασίας, προκειμένου να γίνει ευχερέστερα αντιληπτή η δυνατότητα του αοιδού να ανταποκριθεί στον ορίζοντα προσδοκιών του κοινού του αναφορικά με τη αληθοφάνεια των αδόμενων ασμάτων.

Η εκτέλεση της επικής ποίησης κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο

Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζεται στην εκτέλεση της επικής ποίησης κατά την αρχαϊκή και την κλασική περίοδο. Εδώ ο μελετητής πολύ σωστά επικεντρώνει την προσοχή του στις δημόσιες εορτές, που αποτελούν το κύριο πλαίσιο ραψωδικής απαγγελίας επικής ποίησης. Εξηγεί πειστικά αυτό το γεγονός με βάση τη χρονική διάρκεια των περισσότερων δημόσιων εορτών, που μάλιστα εκτείνονταν σε αρκετές ημέρες, καθώς και τη συγκέντρωση πλήθους κόσμου, κάτι που συνιστούσε ιδανική ευκαιρία για τους ραψωδούς, προκειμένου να απαγγείλουν επική ποίηση μπροστά σε μεγάλο ακροατήριο, κερδίζοντας έτσι κύρος και αναγνώριση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κριτική αποτίμηση του συμποσίου ως χώρου απαγγελίας, μεταξύ άλλων, και επικής ποίησης, όπως και των επιτάφιων αγώνων. Ο συγγραφέας χαρτογραφεί την απαγγελία επικής ποίησης, διαπιστώνοντας, πλην των άλλων, ότι ελάμβανε χώραν σε ένα ευρύτατο γεωγραφικό άνυσμα που κάλυπτε όλο σχεδόν τον ελληνόφωνο κόσμο, ενώ δεν παραλείπει να εξετάσει εξονυχιστικά τις ποικίλες, ενίοτε ιδιότροπες και ιδιόρρυθμες, αντιδράσεις των τυράννων ως προς τη ραψωδική απαγγελία επικής ποίησης.

Οι ραψωδοί εντάσσονται σε συντεχνίες καλλιτεχνών

Αντικείμενο του τρίτου κεφαλαίου αποτελεί η εταστική ανάλυση των ραψωδικών εκτελέσεων στην ελληνιστική περίοδο, όταν η πολιτική και κοινωνική φυσιογνωμία του ελληνικού κόσμου αναπροσανατολίζεται και επαναπροσδιορίζεται. Ύστερα από προσεκτική διερεύνηση του πλούσιου επιγραφικού υλικού, ο συγγραφέας επιχειρεί να καταδείξει ότι οι ραψωδοί εντάσσονται σε συντεχνίες καλλιτεχνών, η κινητικότητά τους αυξάνεται, και οι ραψωδικοί αγώνες αποτελούν συστατικό στοιχείο των πολυάριθμων εορτών που τελούνταν στη Βοιωτία, τη Δήλο, τους Δελφούς, την Εύβοια, την Κέα και τη Ρόδο.

Οι σημαντικές αλλαγές του επαγγέλματος του ραψωδού

Οι σημαντικές αλλαγές που υφίσταται το επάγγελμα του ραψωδού και οι ραψωδικές εκτελέσεις επικής ποίησης κατά την αυτοκρατορική περίοδο αναλύονται εις βάθος στο τέταρτο κεφάλαιο. 

Ο συγγραφέας ορθώς παρατηρεί ότι η αυξανόμενη πίεση που υφίστανται οι ραψωδοί είτε από άλλους καλλιτέχνες είτε από άλλες μορφές μνημόνευσης του παρελθόντος, όπως ήταν και η λατρεία του αυτοκράτορα, είναι πράγματι σημαντικός παράγων που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη νέα πραγματικότητα.

Ο εν επικεφαλίδι τόμος κατακλείεται με εκτενή και ιδιαίτερα εξονυχιστικά συμπεράσματα, τρεις πίνακες για τις ραψωδικές εκτελέσεις (στην αρχαϊκή και κλασική περίοδο, στην ελληνιστική και στην αυτοκρατορική αντιστοίχως), εικονογραφικές παραστάσεις ραψωδών και ραψωδικών εκτελέσεων, εξαντλητική βιβλιογραφία και δύο εξόχως επιμελημένα ευρετήρια. 

Πρόκειται σαφέστατα για άρτια επιχειρηματολογημένη και εξαιρετικά συγκροτημένη μελέτη τυχαίο άλλωστε δεν είναι ότι στο μεστό προλογικό σημείωμά του ο διεθνώς διακεκριμένος καθηγητής του πανεπιστημίου του Πρίνστον Άγγελος Χανιώτης, επιδαψιλεύει επαίνους στο πρόσφατο αυτό βιβλίο του Χρήστου Τσαγγάλη, ο οποίος προσέφερε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό μια όντως πολύτιμη παρακαταθήκη γνώσεων και πληροφοριών για την αρχαϊκή επική ποίηση.

*Δημοσιεύθηκε στη "ΜτΚ" στις 30 Δεκεμβρίου 2018

Ουάελ Σόκι:Ανατρέποντας τη δυτική ματιά στην Ανατολή

slpress.gr

Μέσα σε ένα υπέροχο σκηνικό, σαν μια μεγεθυμένη τεράστια μινιατούρα από εκατοντάδες ψηφίδες που συνθέτουν τους χάρτες του Χαλεπιού, της Βαγδάτης και της Κωνσταντινούπολης, Άραβες μουσικοί και τραγουδιστές αφηγούνται στη δική τους γλώσσα το Άσμα του Ρολάνδου.

Πρόκειται για ένα μεσαιωνικό γαλλικό έπος του 11ου αιώνα, το θέμα του οποίου, μια μάχη ανάμεσα στους Χριστιανούς και τους Σαρακηνούς, δίνει την ευκαιρία στον πολυπράγμονα Αλεξανδρινό και διεθνούς εμβέλειας εικαστικό, Ουάελ Σόκι, να το ανασυνθέσει, να σχολιάσει το στερεοτυπικό βλέμμα της Δύσης στην Ανατολή και να το ανατρέψει.

Η παράσταση μουσικού θεάτρου The Song of Roland: The Ababic Version στη Στέγη, μια διεθνής συμπαραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, παρουσιάζεται από τις 28-30 Δεκεμβρίου και αποτελεί την βασική εκδήλωση του αφιερώματος στον Ουαέλ Σόκι μαζί με την παρουσίαση της τριλογίας ταινιών του The Cabaret Crusades στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Χρησιμοποιώντας ποικίλα μέσα –ταινίες, σχέδιο, φωτογραφία και περφόρμανς–, ο Ουαέλ Σόκι διερευνά και αναλύει τις πραγματικές και φανταστικές ιστορίες και αφηγήσεις του Αραβικού Kόσμου, αναδιατυπώνοντας το αφήγημα της Δύσης για την Ανατολή.

Μια ομάδα Αράβων παραδοσιακών μουσικών, μαζί με τέσσερις τραγουδιστές, αφηγούνται το έπος τραγουδώντας το με το στυλ του φιτζέρι, της μουσικής των αλιέων μαργαριταριών, ενός πολιτισμικού ιδιώματος, το οποίο σιγά – σιγά εξαφανίζεται. Τα κοστούμια, τα όργανα και το μουσικό ιδίωμα της παράστασης ταξιδεύουν τους θεατές στον κόσμο του φιτζέρι, στον Αραβικό κόσμο πριν την ανακάλυψη των κοιτασμάτων πετρελαίου, στην εποχή που οι άνθρωποι της περιοχής ζούσαν από το εμπόριο μαργαριταριών και τραγουδούσαν τους καημούς και τις χαρές τους σε αυτό το ιδίωμα.

Από τη σκοπιά των Αράβων
Ο Αλεξανδρινός Ουάελ Σόκι δεν κρύβει την πρόθεση του να επαναδιατυπώσει το αφήγημα της Δύσης για τον Αραβικό κόσμο: «Με την ανατρεπτική και πολιτικά ανορθόδοξη θέση του, στην παράστασή του δίνει ιστορικό βάθος στην ισλαμοφοβία και τον εξτρεμισμό και των δύο πλευρών και καταφέρνει να δημιουργήσει ένα βαθιά πολιτικό έργο με τη μορφή ενός ελκυστικού παραμυθιού».

Περνώντας πάνω και μέσα από τους πολιτισμούς και «αναμειγνύοντας τον μύθο, την ιστορία και τη λογοτεχνία», ο Ουάελ Σόκι συνθέτει το δικό του έπος «για τα πολλά πρόσωπα της αλήθειας που αχνοφαίνονται πίσω από τα πέπλα των αφηγημάτων της Δύσης και της Ανατολής».

Το έργο του Ουάελ Σόκι
Το μέχρι τώρα έργο του Ουάελ Σόκι έχει προκύψει από μεγάλες περιόδους εξαντλητικής και εις βάθος έρευνας, γύρω από τα ζητήματα των εθνικών, θρησκευτικών και καλλιτεχνικών ταυτοτήτων. Είτε κάνει περφόρμανς στην έρημο διδάσκοντας παιδιά Βεδουίνων, είτε οργανώνει μια συναυλία heavy metal σε ένα απομονωμένο χωριό στην έρημο, ο Σόκι βάζει τον σύγχρονο Δυτικό πολιτισμό στο πλαίσιο ενός νέου βλέμματος, μέσα από το φακό της ιστορικής παράδοσης, αλλά και αντίστροφα.

Αναμειγνύοντας την αλήθεια με τη μυθοπλασία, τον παιδικό ενθουσιασμό με το πνευματικό δόγμα, ο Σόκι αναπαράστησε με μαριονέτες επικές μεσαιωνικές συγκρούσεις Μουσουλμάνων και Χριστιανών στην τριλογία ταινιών του, Cabaret Crusades: The Horror Show Files (2010), The Path to Cairo (2012) και The Secrets of Karbala (2015).

Τα δύο πρώτα έργα παρουσιάστηκαν στη διεθνή έκθεση Ντοκουμέντα 13, ενώ το τρίτο σε έκθεση στο ΜοΜΑ PS1 και στη διεθνή έκθεση ArtBasel. Στο άλλο τρίπτυχο ταινιών του, Al Araba Al Madfuna, παιδιά-ηθοποιοί αφηγούνται ποιητικούς μύθους αποτίοντας φόρο τιμής στις μεγάλες αφηγήσεις του παρελθόντος.

Ποιος είναι ο Ουάελ Σόκι
Ο Ουάελ Σόκι γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου  σπούδασε καλές τέχνες, ενώ συνέχισε για μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια (ΗΠΑ). Ζει και εργάζεται στην Αλεξάνδρεια, ενώ έχει ιδρύσει και ένα πρόγραμμα για νέους καλλιτέχνες, το MASS Alexandria.

Χρησιμοποιώντας ποικίλα μέσα –ταινίες, σχέδιο, φωτογραφία και περφόρμανς–, διερευνά και αναλύει τις πραγματικές και φανταστικές ιστορίες και αφηγήσεις του Αραβικού κόσμου. Οι πολυεπίπεδες επαναφηγήσεις του παροτρύνουν τους θεατές να ασχοληθούν με τα θέματα της αλήθειας, του μύθου και των στερεοτύπων.

Ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του ένα είδος «μεταφραστή σε φόρμες» παραδειγμάτων μιας πολιτιστικής μετάβασης που συμβαίνει στον κόσμο. Έχει συμμετάσχει σε μεγάλες διεθνείς εκθέσεις, όπως οι Μπιενάλε της Βενετίας και της Κωνσταντινούπολης και η Ντοκουμέντα, και έχει κάνει προσωπικές εκθέσεις σε μεγάλα μουσεία και κέντρα τέχνης σε όλο τον κόσμο.

Η παράσταση στην Στέγη είναι μια παραγωγή του Kampnagel (Αμβούργο), συμπαραγωγή με το Theater der Welt 2017 (Γερμανία), το Sharjah Art Foundation (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), το Holland Festival (Άμστερνταμ), τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και το Theaterspektakel (Ζυρίχη).

Το αφιέρωμα στον Wael Shawky επιμελείται η Καλλιτεχνική Διευθύντρια Θεάτρου και Χορού της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, Κάτια Αρφαρά.

[Με πληροφορίες από τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών]

Το έπος του Γκιλγκαμές-Πρόλογος

ex-amaxis.gr

Το Έπος του Γκιλγκαμές είναι ένα επικό ποίημα από την περιοχή της Βαβυλωνίας κι αποτελεί  το  αρχαιότερο  γνωστό  λογοτεχνικό  έργο.  Πρόκειται  για  τη  συλλογή 
θρύλων  και  ποιημάτων  των  Σουμερίων  για  τον  Γκιλγκαμές,  μυθολογικό  ή/και 
ιστορικό  πρόσωπο  που  θεωρείται  ότι  έζησε  την  τρίτη  χιλιετία  π.Χ.  Το  Έπος  του 
Γκιλγκαμές περιλαμβάνει και τον περίφημο μύθο του Κατακλυσμού των Σουμερίων,
με  ήρωα  τον  Ουτναπιστίμ.  Η  βασική  ιστορία  περιστρέφεται  γύρω  από  τη  σχέση 
φιλίας  που  αναπτύσσεται  ανάμεσα  στο  βασιλιά  Γκιλγκαμές  και  τον Ενκίντου,  έναν 
ημιάγριο  άνθρωπο  που  γίνεται  φίλος  του  βασιλιά  και  μαζί  αναλαμβάνουν 
ριψοκίνδυνες  αποστολές,  ενώ  δίνει  μεγάλη  σημασία  και  στο  συναίσθημα  απώλειας 
που διακατέχει τον Γκιλγκαμές μετά το θάνατο του Ενκίντου.
Η  υποτιθέμενη  περίοδος  βασιλείας  του  Γκιλγκαμές  πιστεύεται πως  ήτανε  περίπου 
το  2500  π.Χ., 400  χρόνια  νωρίτερα  από  τις  αρχαιότερες  γραπτές  πηγές. Ωστόσο,  η 
ανακάλυψη  αρχαιολογικών  ευρημάτων  που  συνδέονται  με  το  βασιλιά  Άγκα  της 
πόλης Κις, ο οποίος αναφέρεται μες στο έπος, αποτελούν ενδείξεις πως ίσως να ʹτανε 
κι ιστορικό πρόσωπο.
Η  εντεκάτη  πινακίδα  από  το  έπος  του  Γκιλγκαμές  αναφέρεται  στο  μύθο  του 
Κατακλυσμού, ο οποίος αντλεί τα περισσότερα στοιχεία από το Έπος του Ατραχάσις.
Κάποιες  φορές  προσέθεταν  και  μια  δωδέκατη  πινακίδα  στο  υπόλοιπο  έπος,  που 
αποτελούσε τη συνέχεια της εντεκάτης, αλλά σίγουρα ήταν μεταγενέστερη από τις 
υπόλοιπες, καθώς έχει διαφορετικό στυλ γραφής και δεν ακολουθεί την αλληλουχία 

των υπόλοιπων πινακίδων.  

Πρόλογος 

Ω!, Γκιλγκαμές, άρχοντα της Κουλάμπ, μεγάλη είναι η δόξα σου.

Στάθηκε ο άνθρωπος που γνώριζε τα πάντα. Ήταν ο βασιλιάς που γνώριζε του κόσμου όλες τις 
χώρες. Ήταν  σοφός, είδε  τα μυστήρια και γνώριζε  τα απόκρυφα, μας έφερε μια ιστορία για 
την  πριν  από  τον  κατακλυσμό  εποχή.  Έκανε  ένα  πολύ  μεγάλο  ταξίδι.  Κουράστηκε,
ταλαιπωρήθηκε  και  ξαναγύρισε  στον  τόπο  του,  για  να  γράψει  σε  μια  πέτρα  όλη  του  την 
ιστορία.  Όταν  οι  θεοί  δημιούργησαν  τον  Γκιλγκαμές,  του  έδωσαν  τέλειο  σώμα.  Ο  Σαμάς,  ο 
ένδοξος  ήλιος,  τον  προίκισε  με  ομορφιά,  ο  Αντάντ,  ο  θεός  της  θύελλας,  τον  προίκισε  με 
θάρρος. Οι  μεγάλοι  θεοί  έκαναν  τόσο  τέλεια  την  ομορφιά  του,  που  όμοιά  της  άλλη  να  μην 
υπάρχει.  Τον  έκαναν  κατά  τα  δύο  τρίτα  Θεό  και  κατά  το  ένα  τρίτο  άνθρωπο.  Στην  Ουρούκ 
έκτισε  τείχη,  ένα  μεγάλο  οχυρωματικό  έργο  και  τον  ευλογημένο  ναό  του Εαννά,  για  το  θεό 
του στερεώματος, τον Ανού και για την Ιστάρτη θεά του έρωτα. Και το Ιερό αυτό μπορεί να το 
δεις  ακόμα  και  τώρα.  Το  εξωτερικό  τείχος  έμοιαζε  με  εξωτερική  κορνίζα  και  έλαμπε  με  τη 
λάμψη  του  χαλκού  και  το  εσωτερικό  τείχος  δεν  έχει  το  όμοιό  του.  Αναρριχήσου  στα  τείχη 
επάνω  της  Ουρούκ!  Περπάτησε  κατά  μήκος  τους.  Κοίταξε  τα  θεμέλια  της  ταράτσας  και 
εξέτασε και το χτίσιμό τους. Δεν είναι από ψημένα κι ωραία τούβλα; Τα θεμελίωσαν οι εφτά 
σοφοί.

Ο επικός κύκλος της Sassoun,ένα αρμένικο έπος

100years100facts
Όταν σκεφτόμαστε τη λέξη «επικό» σήμερα, είναι συχνά στο πλαίσιο των  παραγωγών με μεγάλο προϋπολογισμό, συμπεριλαμβανομένων των παλαιών και των νέων κλασικών  από το Gone With the Wind ως το Star Wars - αφθονία  δράσης, αφθονία εκρήξεων, συχνά πολύ δράμα. Το είδος είναι  μάλλον αρχαίο, ωστόσο. Παραδείγματα επικής ποίησης έχουν βρεθεί σε πολλούς πολιτισμούς, όπως στους  Έλληνες με την Ιλιάδα , για τον Τρωικό πόλεμο, ή τους Ινδούς και το Mahabharata , μια άλλη ιστορία που περιστρέφεται γύρω από ένα κολοσσιαίο πεδίο μάχης. Και τα δύο αυτά έργα χρονολογούνται πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια. Αργότερα, μεσαιωνικά έργα που περιλαμβάνουν το Chanson de Roland ή Μπέογουλφ , για να δώσω μερικά παραδείγματα από τη Δυτική Ευρώπη.

Οι Αρμένιοι έχουν το δικό τους έπος, τους Θαρραλέους της Sassoun , επίσης γνωστό ως Δαβίδ της Sassoun ( « Sasountsi Davit " ή " Tavit " στην Αρμενική), ανάμεσα σε άλλους τίτλους. Είναι ένα μεγάλο ποίημα σε τέσσερις κύκλους (μέρη), που ακολουθεί  τέσσερις γενιές μιας οικογένειας, της οποίας ο David είναι ο τρίτος, μετά τους  Sanasar και Baghdasar, στη συνέχεια, τον Μεγάλο Mher ( « Μετς » ή « Medz Mher », επίσης γνωστό ως "Λιοντάρι Mher"), και τελειώνει με τον μικρό Mher ( " Pokr Mher "). Όπως κάνουν τα  έπη σε όλο τον κόσμο, η ιστορία περιλαμβάνει φανταστικά κατορθώματα και απίστευτες περιπέτειες, μέσα στο κυρίαρχο θέμα του καλού ενάντια στο κακό και του αγώνα για δικαιοσύνη.

Παρά το γεγονός ότι το ίδιο το έπος χρονολογείται στους 8ο-10ο αιώνες  - ειδικά καθώς ο αγώνας εναντίον της κατοχής των Αράβων της εποχής εκείνης μια ξεκάθαρη λεπτομέρεια - πολλά στοιχεία από τον κύκλο της Sassoun περιλαμβάνει πολύ περισσότερα αρχαία στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των υπολειμμάτων της παγανιστικής αρμενικής κουλτούρας. Δημοφιλείς μνήμες των ανταγωνισμών και μαχών μεταξύ Αρμενίων και Μεσοποτάμιων κυβερνητών μια χιλιετία προ Χριστού μπορεί να έχουν μεταφερθεί στους  μεσαιωνικούς χρόνους χρησιμοποιώντας τον χαλίφη της Βαγδάτης ή τον βασιλιά της Αιγύπτου ως στόχο αντ 'αυτών.

Μπορεί να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Θαρραλέοι  της Sassoun δεν ήταν γνωστή έκφραση της αρμενικής κουλτούρας στη λογοτεχνία - σίγουρα όχι όταν αναφερόμαστε σε έργα από την Εκκλησία των Αρμενίων, αλλά ούτε και σε άλλες πηγές γραπτών έργων στην Αρμενική. Υπάρχουν σε  αρχεία Πορτογάλων που περνούσαν από την περιοχή τον 16ο αιώνα, αλλά δεν ήταν παρά μέχρι το 1873 όταν ένας Αρμένιος επίσκοπος ανέλαβε να το καταγράψει. Αυτό δεν ήταν ένα εύκολο έργο, καθώς οι δεκαετίες που ακολούθησαν αποκάλυψαν πάνω από 150 παραλλαγές στο έπος, το οποίο είχε παραδοθεί προφορικά στις επόμενες γενεές, μέχρι και για χίλια χρόνια τουλάχιστον. Μια απαγγελία του όλου έργου πρέπει να χρειαζόταν ημέρες. Αυτό το είδος των απόδοσης έχει στην πραγματικότητα επιζήσει και συμπεριληφθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας το 2012. Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα και περισσότερο, μια σειρά από διαφορετικές μεταφράσεις έχουν γίνει σε διάφορες γλώσσες και σε διάφορες μορφές. Υπάρχουν τώρα επιστημονικές συλλογές των πολλών εκδοχών του έπους, καθώς και των ποιητικών παραδόσεων, ολόκληρες ή μερικές..

Ο David της  Sassoun είναι σήμερα διαδεδομένο χαρακτηριστικό της λαϊκής κουλτούρας της Αρμενίας, αλλά συχνά δεν είναι τόσο εμφανές όσο  στη Διασπορά. Το άγαλμα από το σιδηροδρομικό σταθμό του Ερεβάν του Δαβίδ πάνω στο άλογό του,που έγινε το 1959 από τον Yervand Kochar, είναι ένα συναρπαστικό γλυπτό,και  μερικές φορές χρησιμοποιείται ως σύμβολο για την ίδια την πόλη. Απηχώντας αυτό το έργο,στο  Φρέσνο,στην Καλιφόρνια, επίσης αναπαριστά τον Δαβίδ έφιππο και έτοιμο για  μάχη, από τότε που το γλυπτό του Varaz Samuelian  εγκαταστάθηκε στην πόλη αυτή το 1971.

Οι ήρωες των ρωσικών επών

inyourpocket
Οι Ρώσοι αγαπούν τους ήρωές τους. Εδώ σας ενημερώνουμε για τους πιο διάσημους ήρωες από τη ρωσική λαογραφία. Είτε ψάχνετε για να ονομάσετε ένα νέο εστιατόριο ή απλά ένα bliny (τηγανίτα), όπως το bliny Ilya Muromets που πωλείται σε πάγκους Teremok  σε όλη τη χώρα, στη σημερινή Ρωσία αυτά τα σημάδια της ρωσικής παράδοσης μπορούν  να βρεθούν σχεδόν παντού. Ακόμη και η 1η Ιανουαρίου είναι μια ρωσική ημέρα μνήμης για τον Ilya Muromets ο οποίος παραμένει ο μόνος ήρωας των επικών ποιημάτων της Ρωσίας που ανακηρύχθηκε άγιος από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Ακριβώς όπως με τις Ευρωπαϊκές λαϊκές παραδόσεις,τα ρωσικά παραμύθια διαθέτουν παραδοσιακούς ήρωες των οποίων η ευγένεια, η  ανδρεία και η πίστη ανταμείβονται. Στη ρωσική λαογραφία θα βρείτε επίσης κάποιους σκοτεινούς και περίπλοκους χαρακτήρες όπως η Baba Yaga που ζει στο το σπίτι της με πόδια κοτόπουλου και το αρσενικό αντίστοιχό της, τον Koshchey τον αθάνατο, ένα αθάνατο πλάσμα που αλλάζει μορφές και συνήθη συζυγοκλέπτη. Εδώ η Ρωσία Στην Τσέπη Σας παρουσιάζει μία λίστα με τους κύριους ήρωες και κακούς της ρωσικής λαογραφίας.
Οι Τρεις Bogatirs
Ο Ρώσος ζωγράφος Βίκτορ Vasnetsov απαθανάτισε ένα ογκώδη  Ilya Muromets και τους  σύντροφούς  του Alyosha Πόποβιτς και Dobrinya Nikitich στον  πίνακά του οι Bogatirs,που ολοκληρώθηκε μετά από δεκαεννέα χρόνια εργασίας το 1898. Θεωρούμενος  ως ο  μεγαλύτερος από τους bogatirs (πολεμιστές ή ιππότες) της Ρωσίας,ο Ilya Muromets είναι  ο μυώδης  κεντρικός πολεμιστής κάθεται επάνω στο άλογό του, έτοιμος να προστατεύσει τη Ρωσία από το επικείμενο κίνδυνο.Ο Ilya φημίζεται για την τεράστια δύναμή του.Τη χρησιμοποιεί για να υπερασπιστεί  μόνος του (ανάλογα με το ποια ιστορία μπορεί να διαβάσετε) την πόλη του Chernigov από ταταρική εισβολή, έκοψε ολόκληρα δάση και σκότωσε το  τέρας, Solovey Razboyinik (Αηδόνης ο ληστής). Ο Solovey, σύμφωνα με το παραμύθι από το Ρώσο λαογράφο Αλέξανδρος Afanasiev, μπορούσε να δολοφονεί ανθρώπους με τους εκκωφαντικούς ήχους από την  μακριά σφυρίχτρα του. Ακόμη και σήμερα οι Ρώσοι εξακολουθούν να μην είναι φίλοι του σφυρίγματος , αν λάβουμε υπόψη την ευρέως διαδεδομένη δεισιδαιμονία ότι όταν σφυρίζεις μέσα στο σπίτι  τα χρήματά σου χάνονται.

Οι δύο σύντροφοι του Ilya είναι ο Alyosha και ο Dobrinya.Ο Alyosha είναι γνωστός για την ευστροφία του  και ο Dobrinya  για το θάρρος του.Ο Alyosha ο νεότερος από τους τρεις, νικά το δράκο Tugarin Zmeyevish καλώντας τους ουρανούς να στείλουν ένα μαύρο σύννεφο βροχής να μουλιάσει τα χάρτινα  φτερά του δράκου ώστε να μπορέσει να τον ρίξει στο έδαφος και να τον νικήσει. 
Ο Dobrinya είναι επίσης δρακοκτόνος, και φημίζεται για του δεξιότητα στο σκάκι,τη μουσική και την τοξοβολία. Στην ιστορία,Ο Dobrinya και ο δράκος Gornynych,ο Dobrinya μάχεται με τον δράκο για τρεις ημέρες και μόνο όταν αυτός είναι έτοιμος να παραδοθεί, μια ουράνια φωνή τον διατάζει να μείνει εκεί για ακόμα τρεις ώρες πριν καταφέρει να σκοτώσει το δράκο.

Baba Yaga
Γριά στρίγγλα και κακιά μάγισσα του δάσους η  Baba Yaga είναι ό,τι πρέπει  για να κάνουμε τα παιδιά να έχουν  εφιάλτες και ίσως αυτό είναι το νόημα. Πάντα φαίνεται να παραμονεύει σε πολλά λαϊκά παραμύθια. Ενώ το καλύβι της στηρίζεται σε πόδια κοτόπουλου που χορεύουν, στις ιστορίες  πετά στον αέρα σε ένα γουδί χρησιμοποιώντας ένα γουδοχέρι για να το κατευθύνει. Δεν υπάρχει  σκουπόξυλο για τη Baba Yaga της Ρωσίας. Ανθρώπινα οστά γύρω από το σπίτι της σχηματίζουν ένα φράχτη,του οποίου  τα δοκάρια  ολοκληρώνονται με κρανία. Συνήθως υπάρχει μία θέση χωρίς ένα κρανίο, οπότε υπάρχει ακόμα χώρος για το κρανίο του ήρωα, αν  αποτύχει στο έργο που του ανατέθηκε. Στην ιστορία Vasilisa η όμορφη , η νεαρή παρθένα έχει εξαπατηθεί από τη κακιά μητριά της και πηγαίνει βαθιά στο  σκοτεινό δάσος για να πάρει φωτιά από τη Baba Yaga. ΤΗ  καλή Vasilisa ενισχύεται από την κούκλα της, που της δόθηκε  πολλά χρόνια πριν από την ετοιμοθάνατη μητέρα της. Με τη βοήθεια αυτής της μαγικής κούκλας, καταφέρνει να ολοκληρώσει τα ολοένα και πιο δύσκολα καθήκοντα που της ορίζονται  από την Baba Yaga και τελικά κερδίζει την ελευθερία της και (φυσικά) γίνεται η νύφη ενός όμορφος τσάρου.Η Baba Yaga δεν είναι συνεχώς κακιά  όμως, έχει μια μεγάλη εκτίμηση για τον Koshchey το αθάνατο, τον κύριο αρσενικό κακό του παραμυθιού, λέγοντάς του «η Μέδουσα δεν έχει τίποτα κακό για σας, Kotschey αγαπητέ».

Δεν είναι όλοι οι χαρακτήρες εύκολο να χαρακτηρισθούν  ως καλοί ή κακοί. Ένα τέτοιο είναι το Πουλί της Φωτιάς, στα ρωσικά  Zhar-ptitsa. Αυτό το μαγεμένο πουλί από μια μακρινή γη μπορεί να φέρει καλή ή κακή τύχη για τους απαγωγείς του.Τα φτερά του λάμπουν τόσο φωτεινά που μοιάζουν με φωτιά  και ακόμα και όταν αφαιρεθούν, δεν χάνουν την μαγική λάμψη τους.Ο Ιβάν Durak (Ιβάν ο Τρελός), είναι άλλος ένας  δημοφιλής ήρωας της ρωσικής λαογραφίας, ο οποίος κυνηγά το Πουλί της Φωτιάς. Ο Ιβάν είναι, συνήθως, ο νεότερος και πιο χαζός από τους τρεις γιους που καταλήγει τελικά να παντρευτεί μια πριγκίπισσα. Κonyok Gobyunok (το Μικρό καμπούρικο Άλογο) είναι ένα δημοφιλές καρτούν που παράχθηκε το 1947 εμπνευσμένο από την ιστορία του Πουλιού της Φωτιάς και έχει και τον Ιβάν. Στην ταινία αυτή, ο Ιβάν είναι φίλος με το μικρό άλογο και αντί να πάρουν το συνήθη υπνάκο τους κάτω από τα άχυρα, ο ίδιος και ο νέος φίλος του πάνε μακριά σε αναζήτηση περιπέτειας. Στην πορεία, ο Ιβάν βρίσκει ένα φτερό από το Πουλί της Φωτιάς και παρά την προειδοποίηση του μικρού αλόγου να μην το κρατήσει, ο Ιβάν το  τσεπώνει. Αρκετά σύντομα το γεγονός ότι ο Ιβάν έχει αυτό το φτερό γίνεται γνωστό στον τσάρο που τον στέλνει σε μια προσπάθεια να φέρει πίσω το μαγικό  πτηνό. Σε διαφορετικές ιστορίες, ο Ivan είναι παντρεμένος με την Μαρία Morevna (έχει να την κλέψει πίσω από τον Koshchey το αθάνατο),τη Vasilisa τη σοφή και τη Yelenka την όμορφη. Μια τέτοια θαυμάσια ανταμοιβή για ένα τέτοιο χαζούλη τύπο  δεν αντέχει σε πολλή κριτική στο σημερινό κόσμο αλλά σίγουρα αποτελούν  εμπνευσμένο ανάγνωσμα  για τα εκατομμύρια των απλών παιδιών  εκεί έξω!

Παραδείγµατα Βυζαντινών κειµένων

πηγή
 Γεώργιος Πισίδης, Expeditio Persica, I, 2 Α' , στίχ. 1-16, Α. Pertusi (έκδ.), Giorgio di Pisidia. Poemi I. Panegirici epici, Εττάλ 1959, Studia patristica et byzantina 7, σ. 84.
Εἰς Ἡράκλειον τὸν βασιλέα καὶ εἰς τοὺς Περσικοὺς πολέµους καὶ ὅτε ἐξήρχετο ἀπὸ τῆς Πόλεως (Expeditio Persica)

Α΄ Ὦ τὰς ἀΰλους τῶν ἄνω στρατηγίας
Τριὰς διευθύνουσα φωσφόρῳ λόγῳ
 πρὸς ἔµπυρόν τε καὶ πεπηγµένην στάσιν
 -λόγῳ γὰρ αῦτῶν ἐκπυροῦσα τὰς φύσεις
ὕλην ἄϋλον δεικνύειν ἐπίστασαι-
τοὺς οὐρανοὺς πληροῦσα καὶ τὸν αἰθἐρα
πυροῦσα καὶ σφίγγουσα τὴν οἰκουµένην,
καὶ πανταχοῦ παροῦσα µὴ κινουµένη,
 καὶ µηδαµοῦ χωροῦσα καὶ χωρουµένη
 ὅπου δέησις ἐκ βάθους ἀνίπταται,
δὸς τοῖς ἀµυδροῖς τῶν λογισµῶν ὀργάνοις
 σάλπιγγος ἦχον καὶ λαλοῦσαν ἀσπίδα.
δίδαξον ἡµᾶς εὔστοχον κινεῖν ξίφος,
γλῶσσαν κατ’ ἐχθρῶν, ὅπλον ἠκονηµένον·
 ἴθυνον ἡµᾶς ἔνθα τῆς ἐξουσίας
τῆς σῆς ἔνεστι συγγράφειν τὰ θαύµατα.

 Μετάφραση
Ω Τριάδα εσύ, που τις άυλες στρατιές του ουρανού
µε το φωτεινό σου λόγο κατευθύνεις
σε µια στάση γεµάτη θέρµη και σταθερότητα
-γιατί µε το λόγο σου ξέρεις να θερµαίνεις τις φύσεις τους
και να καθιστάς την ύλη άυλο-
εσύ που γεµίζεις τον ουρανό
και ζεσταίνεις τον αιθέρα
και αγκαλιάζεις την οικουµένη
και βρίσκεσαι παντού χωρίς να κινείσαι,
που δε χωράς πουθενά και χωράς εκεί
που η δέηση αναδύεται από τα βάθη της ψυχής,
δώσε στα θολωµένα όργανα της σκέψης
τον ήχο της σάλπιγγας και τη λαλιά της ασπίδας.
 ∆ίδαξέ µας να κινούµε το ξίφος στο στόχο του,
 τη γλώσσα ενάντια στον εχθρό σαν όπλο ακονισµένο·
 οδήγησέ µας εκεί που θα µπορούµε να γράψουµε
για τα θαυµαστά έργα της εξουσίας σου.

Σχόλια Στο προοίµιο του έπους του ο Πισίδης µας εκπλήσει µε την ταυτόχρονη υιοθέτηση και ανατροπή της προγενέστερης οµηρικής παράδοσης που ήθελε το έπος να ξεκινά µε µια επίκληση στη Μούσα, προκειµένου να δώσει τα φώτα της εµπνέοντας τον ποιητή να αφηγηθεί τα περιστατικά της ιστορίας του. Ωστόσο η ανατροπή έρχεται όταν το επικαλούµενο πρόσωπο δεν είναι η Μούσα του έπους αλλά η χριστιανική Αγία Τριάδα. Προς επίρρωση της παράκλησής του ο Πισίδης δε διστάζει να προβεί σε ένα εκτενές εγκώµιο της Αγίας Τριάδας, έναν ύµνο προς τον Θεό, του οποίου οι θαυµατουργικές ιδιότητες περιγράφονται στους στίχους 1-10, και εν τέλει σε µια τριµερή παράκληση µε την οποία ζητά την ποιητική φωνή, τον χειρισµό της γλώσσας εναντίον των εχθρών του, στην οποία δίνει πολεµικές ιδιότητες: η ποιητική φωνή γίνεται ήχος σάλπιγγας, ασπίδα µε λαλιά και ακονισµένο ξίφος, γλώσσα εναντίον των εχθρών. Επιπλέον µπορούµε να παρατηρήσουµε µια ακόµα βασική διαφορά από τα προοίµια των επών, από τα οποία απουσιάζει το εγκώµιο της Μούσας. Ενώ στα οµηρικά προοίµια ο ήρωας του έπους παρουσιάζεται στους πρώτους κιόλας στίχους, στο συγκεκριµένο προοίµιο ο ήρωας δεν κατονοµάζεται και εµφανίζεται πια στον στίχο 17.

Ο Ανδρόνικος κι ο Μαύρος του

myriobiblos
Άρκοντες τρων και πίνουσι σε μαρμαρένη τάβλαν, 
σε μαρμαρένη κι' αργυρή και σε μαλαματένη, 
κι' ούλοι τρώσι και πίνουσι κι' αθιολή δε φέρνου, 
κι' ο Κωσταντίνος ο μικρός ας εψιλοτραούει,
τ' ακράνη του τ' Ανδρόνικου, του νιου του παινεμένου. 
"Μαύρος είσαι, μαύρα φορείς, μαύρο καβαλλικεύγεις.
Μαθθαίνεις το να περπατή, μαθθαίνεις το να δρέμη,
μαθθαίνεις το να έχεται τον όχλον του πολέμου, 
μαθθαίνεις τον και της στεριάς ωσάν και του πελάου,
ξεχάνεις και της λυερής της γλυκοποθητής σου".

Ο θάνατος του Διγενή

myriobiblos
[Κατά το Ακριτικό έπος, ο Διγενής Ακρίτης καθυποτάξας πάσας τας άκρας και κατασχών πλείστας πόλεις και χώρας ανταρτών, έκτισε παρά τον ποταμόν Ευφράτην θαυμαστόν το κάλλος παλάτιον, όπου διέμενεν. Νοσήσας δε δεινοτάτην νόσον και αισθανόμενος επικείμενον τον θάνατον, εκάλεσε πλησίον του την σύζυγόν του, ότε δ' εψυχορράγει, απέθανε και αυτή εκ της λύπης της. Εις δε τα δημοτικά άσματα ο Διγενής αποθνήσκει, ηττηθείς εν πάλη προς τον Χάρον αλλ' αι διάφοροι παραλλαγαί του γενικωτάτου σχήματος τούτου εκφαίνουσι ποικίλους τύπους του θανάτου του ήρωος, των οποίων ίχνη τινά διακρίνονται και εις τας διασκευάς του έπους. Κατά τάς πληρεστέρας παραλλαγάς, καταπαλαισθείς υπό του Χάρου ο Διγενής κατάκειται εις την κλίνην, αναμένων τον θάνατον, Περιστοιχίζουν δ' αυτόν τα παλληκάρια του, εις τα οποία αφηγείται ανδραγαθίας αυτού. Είτα προσκαλεί την σύζυγόν του, και όπως μη μετά τον θάνατον του περιέλθη εις άλλον, την αποπνίγει εις τα αγκάλας του. Κατ' άλλας παραλλαγάς ο Χάρος ελλοχεύει πανταχού τον Διγενή ή ο Διγενής κτίζει κάστρον δια να μη τον εύρη ο Χάρος, αλλ' ουδέ ούτω τον αποφεύγει, ή ακούσας παρά φίλων του ότι επεφάνη άγνωστος ήρως (είναι δ' ούτος ο Χάρος) αν και επιθάνατος προκαλεί αυτόν εις αγώνα και ηττάται. Εις την δημοσιευομένην κατωτέρω κρητικήν παραλλαγήν του άσματος περί του θανάτου του Διγενή είναι καταφανέστατη η επίδρασις των κρητικών παραδόσεων. Ο γενναίος Ακρίτης προσέλαβεν εν Κρήτη τας διαστάσεις Τιτάνος, σχεδόν ουδέν διατηρούντος πλέον το ανθρώπινον. Και εις το άσμα τούτο, ως εις τας παραδόσεις, ο Διγενής διασκελίζει όρη, δισκεύει με ογκώδεις λίθους, ανασπά βράχους, νικά εις τον δρόμον ελάφους και αιγάγρους. Ο Χάρος δεν τολμά να παλαίση μετ' αυτοϋ, αλλά τον πληγώνει εξ ενέδρας.]

Α'

Ό Διγενής ψυχομαχεί κ' η γη τόνε τρομάσσει. 
Βροντά κι' αστράφτει ο ουρανός και σειέτ' ο απάνω κόσμος,
κι' ο κάτω κόσμος άνοιξε και τρίζουν τα θεμέλια, 
κ' η πλάκα τον ανατριχιά πως θα τόνε σκεπάση,
πως θα σκεπάση τον αϊτό τση γης τον αντρειωμένο. 
Σπίτι δεν τον εσκέπαζε, σπήλιο δεν τον εχώρει, 
τα όρη εδιασκέλιζε, βουνού κορφαίς επήδα, 
χαράκι' αμαδολόγανε και ριζιμιά ξεκούνειε. 
'Σ το βίτσιμά πιανε πουλιά, 'ς το πέταμα γεράκια,
'ς το γλάκιο και 'ς το πήδημα τα λάφια και ταγρίμια.

Ζηλεύγει ο Χάρος με χωσιά, μακρά τόνε βιγλίζει, 
κ' ελάβωσέ του την καρδιά και τη ψυχή του πήρε.

Β'

[Κατά το επόμενον άσμα ο Διγενής αποθνήσκει, νικηθείς εν πάλη προς τον Χάρον. Ο φοβερός αντίπαλος αυτού περιγράφεται κατά το πρότυπον των παραστάσεων του ψυχοπομπού αρχαγγέλου Μιχαήλ εν ταις αγιογραφίαις των εκκλησιών.]

Τρίτη εγεννήθη ο Διγενής και Τρίτη θα πεθάνη.
Πιάνει καλεί τους φίλους του κι' όλους τους αντρειωμένους,
νά ρθη ο Μηνάς κι' ο Μαυραϊλής, νά ρθη κι' ο γιος του Δράκου 
νά ρθη κι' ο Τρεμαντάχειλος, που τρέμει η γη κι' ο κόσμος. 
Κ' επήγαν και τον ηύρανε 'ς τον κάμπο ξαπλωμένο. 
Βογγάει, τρέμουν τα βουνά, βογγάει, τρέμουν οι κάμποι. 
"Σαν τι να σ' ηύρε Διγενή, και θέλεις να πεθάνης; 
-Φίλοι, καλώς ωρίσατε, φίλοι κι' αγαπημένοι, 
συχάσατε, καθήσατε κ' εγώ σας αφηγειέμαι. 
Της Αραβίνας τα βουνά, της Σύρας τα λαγκάδια, 
που κει συνδυό δεν περπατούν, συντρείς δεν κουβεντιάζουν,
παρά πενήντα κ' εκατό, και πάλε φόβο νέχουν, 
κ' εγώ μονάχος πέρασα πεζός κι' αρματωμένος, 
με τετραπίθαμο σπαθί, με τρεις οργυαίς κοντάρι. 
Βουνά και κάμπους έδειρα, βουνά και καταράχια, 
νυχτιαίς χωρίς αστροφεγγιά, νυχτιαίς χωρίς φεγγάρι. 
Και τόσα χρόνια πού ζησα δω 'ς τον απάνου κόσμο 
κανένα δε φοβήθηκα από τους αντρειωμένους. 
Τώρα είδα έναν ξυπόλυτο και λαμπροφορεμένο, 
πόχει του ρίσου τα πλουμιά, της αστραπής τα μάτια, 
με κράζει να παλέψωμε σε μαρμαρένια αλώνια 
κι' όποιος νικήση από τους δυο να παίρνη την ψυχή του."

Κ' επήγαν κ' επαλέψανε 'ς τα μαρμαρένια αλώνια,
κι' όθε χτυπάει ο Διγενής, το αίμα αυλάκι κάνει, 
κι' όθε χτυπάει ό Χάροντας, το αίμα τράφο κάνει.

Απόσπασμα από την bylina(ρωσικό επικό ποίημα) για τον Ilya Muromets

stonecarving.ru
Μόλις ήπιε μια κούπα  ποτό μελιού,
Η καρδιά του ήταν γεμάτη με τη δύναμη των Bogatyr,
Και το λευκό σώμα του άρχισε να ιδρώνει.
Οι kaliki είπαν:
«Πώς είναι η δύναμή σου τώρα, Ilya;»
Ο Ilya υποκλίθηκε στους γέρους και τους ευχαρίστησε:
«Μπορώ να αισθανθώ μεγάλη δύναμη μέσα  μου».
Οι kaliki είπαν:
«Να είσαι ένας σπουδαίος Bogatyr, Ilya,
Και δεν θα πεθάνεις στη μάχη,
Πολέμησε μαζί με οποιονδήποτε Bogatyr
Και μαζί με μια μεγάλη ομάδα bogatyrs ...




As soon as he drank a cupof the honey drink,
His heart was filled with bogatyr strength,
And his white body started to sweat.
The kaliki said:
‘How is thy strength now, Ilya?’
Ilya bowed to the old men and thanked them:
‘I can feel great strength in myself’.
The kaliki said:
‘Be a great bogatyr, Ilya,
And you will not die in battle;
Fight together with any bogatyr
And together with a great team of bogatyrs...


*Bogatyr:Ήρωας με μεγάλη δύναμη και πολλές αρετές,αντίστοιχος με τους δικούς μας Ακρίτες
Kaliki:Ομάδα επαγγελματιών τραγουδιστών θρησκευτικών στίχων,σαν τους βάρδους,οι οποίοι ήταν ένα αμάγαλμα πιστών Ορθοδόξων αλλά και αποκρυφιστών