Once upon a time I decided
To see myself unmasked
So into the mirror I looked
Immediately I broke the glass
And quickly put on my mask
Now I can be calm again
Μια φορά κι ένα καιρό
Χωρίς μάσκα είπα να με δω
Κοιτάχτηκα στον καθρέφτη το λοιπόν
Έσπασα αμέσως το γυαλί
Και φόρεσα τη μάσκα στη στιγμή
Βρήκα τη χαμένη μου γαλήνη
Είχα κάνει εν' αποτρόπαιο πράγμα
Και μόνο συμφορά θα τους έφερνε:
Γιατί όλοι τους έλεγαν πως είχα σκοτώσει
Το πουλί που έκανε την αύρα να φυσά,
Τον άθλιο! λέγαν, το πουλί να σκοτώσει,
Που έκανε την αύρα να φυσά!
S.T.Coleridge, Η μπαλλάντα του γέρου ναυτικού, εκδ. Χατζηνικολή
μτφ. Βαγγέλης Αθανασόπουλος
της Άννας Μουσογιάννη, πολιτισμολόγου
«Η προσπάθεια να καθορίσει κανείς το ρομαντισμό είναι επικίνδυνη περιπέτεια, πολλοί έχουν πέσει κιόλας θύματα της» E.B Burgan
Στο απαύγασμα του 19ου αιώνα ανθίζει ένα ιδιαίτερα σημαντικό κίνημα, το οποίο θεωρείται το πιο ισχυρό, επιβλητικό και γόνιμο πνευματικό κίνημα στην Ευρώπη μετά την Αναγέννηση, ο Ρομαντισμός. Βασικό του χαρακτηριστικό είναι η έμφαση στην πρόκληση δυνατής συγκίνησης δια μέσου της τέχνης καθώς και η ελευθερία όσον αφορά τη φόρμα και την πηγή έμπνευσης.
Ο Ρομαντισμός, βρισκόμενος στον αντίποδα του Κλασικισμού, αποτελεί την απάντηση στο κίνημα του Διαφωτισμού και έρχεται να προσδώσει μια πιο αφηρημένη έννοια στον τομέα της λογοτεχνίας μετά από μια άκρως ορθολογιστική περίοδο όπου κυβερνούσαν η απόλυτη αλήθεια και η τάξη. Ξεκίνησε από τα τέλη του 18ου αιώνα και εξαπλώθηκε στις αρχές του 19ου ενώ αρχικά αναπτύχθηκε κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία και Γερμανία για να εξαπλωθεί αργότερα στη Γαλλία και την Ισπανία.
Ενάντια στον έντονο νεοκλασικισμό της εποχής, το ρομαντικό κίνημα κέρδισε το ευρύτερο κοινό, το οποίο κουρασμένο από τα στεγανά και τις αυστηρές φόρμες, άφηνε τη φαντασία ελεύθερη και άνοιγε νέους ορίζοντες στον τομέα της λογοτεχνίας. Έτσι, η φαντασία, το συναίσθημα, η ονειροπόληση καθώς και το μυστήριο αντικατέστησαν τη λογική. Ο συγγραφέας του ρομαντισμού άφηνε με ευκολία να φανούν τα συναισθήματα και η ψυχολογική διάθεση στην οποία βρισκόταν. Ο ήρωας του ήταν κατά κύριο λόγο ύπαρξη μοναχική, απογοητευμένη και μελαγχολική. Ήταν ένα ανήσυχο πλάσμα το οποίο αντιμαχόταν τη σύγχρονη πραγματικότητα, επαναστατούσε ενάντια στην κοινωνία και τον κόσμο ενώ παράλληλα βρισκόταν σε συνεχή ψυχική ανισορροπία. Επιπλέον, ο ρομαντικός ήρωας δρα ως αντιστασιακός Τιτάνας ενάντια στο Θεό και την ίδια την κοινωνία ( Σέλλευ, Ωδή στο δυτικό άνεμο, 1820) ενώ ο Προμηθέας γίνεται σύμβολο του επαναστάτη ενάντια στη θέληση των θεών ο οποίος στρατεύεται στον εξανθρωπισμό του κόσμου και δε διστάζει να θυσιαστεί γι αυτό (Σέλλευ, Προμηθέα Λυόμενος, 1820). Συνεπώς, η πεισματική άρνηση του ήρωα να συμμορφωθεί και να συμβιβαστεί με τις υπάρχουσες καταστάσεις καθώς και η αιώνια άρνηση του να νικηθεί, τον καθιστούν στο τέλος θριαμβευτή.
Επιπροσθέτως, ο ρομαντικός ήρωας, λειτουργεί ως alter ego του εκάστοτε συγγραφέα, ο οποίος μάχεται υπέρ μια ιδέας και δεν διστάζει να θυσιάσει ακόμα και τον ίδιο του τον εαυτό.
Εν συνεχεία, στο Ρομαντισμό, δεν υπάρχουν κλισέ και κανόνες ενώ αποστρέφεται κάθε είδους συμβατικότητα. Αναφορικά με τα θέματα, η επιλογή είναι ελεύθερη και ο εκάστοτε συγγραφέας αφήνει ελεύθερη την έμπνευση, τη φαντασία και ευαισθησία του. Η πραγματικότητα δεν έχει να κάνει με το κίνημα του ρομαντισμού αφού, κατά κύριο λόγο, όλα ανήκουν τη σφαίρα της φαντασίας. Ο κόσμος διαθλάται μέσα από την υποκειμενικότητα του εκάστοτε καλλιτέχνη και εκφράζεται μέσα από την έκφραση της ατομικότητας του.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του ρομαντισμού, η προσωπικότητα του καλλιτέχνη είναι αμφιλεγόμενη. Αφενός μεν, αποτελεί αντικείμενο θαυμασμού, αφετέρου δε, ο θερμός και επαναστατικός χαρακτήρας του είναι ενάντια στην τάξη που προσπαθεί να επιβάλλει η άρχουσα τάξη. Η μάχη μεταξύ της πραγματικότητας που επιβάλλεται και τις προσδοκίες του είναι αδυσώπητη με συνέπεια ο ίδιος ο καλλιτέχνης να ρέπει στον ακραίο πεσιμισμό, στοιχείο που διαφαίνεται έντονα στα έργα του. Απογοητευμένοι από την κοινωνία, υψώνουν ένα αδιαπέραστο τοίχος γύρω τους.
Η έννοια του ρομαντισμού
Ανατρέχοντας στις σελίδες της ιστορίας, ο Ρομαντισμός, αρχικά είχε ένα τελείως διαφορετικό νόημα από αυτό που γνωρίζουμε στις μέρες μας. Η γαλλική λέξη « rommant» (12ος αιώνας), χρησιμοποιούνταν αρχικά στη έκφραση «ρομανική γλώσσα» ενώ στην συνέχεια, συσχετιζόταν με ένα είδος ιπποτικών και ηρωικών διηγήσεων, έμμετρων ή πεζών, οι οποίες είχαν γραφτεί στην εγχώρια γλώσσα. Εν συνεχεία, το 17ο αιώνα τα επίθετα «romantic» στην αγγλική γλώσσα και «romanesque» στη γαλλική σήμαιναν τα παλιά μυθιστορήματα και ανακαλούσαν ίσως κάποια μνημεία ή τοπία ή το ιταλικό μπουρλέσκο της ιταλικής αναγέννησης, ντυμένο με τη φαντασία. Συγκεκριμένα, στην Αγγλία (από όπου και έγινε γνωστός), ο όρος ρομαντικός, παρέπεμπε στις παλιές «ρομάντζες», σε ιπποτικές ή ερωτικές περιπέτειες. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα ήταν το υπερβολικό, ιδεώδες, απίθανο, μη πραγματικό, στοιχεία και δεν είχε καμία σχέση με τον εκλογικευμένο τρόπο ζωής που ίσχυε μέχρι τότε. Συνεπώς, ο όρος «ρομαντικός» ήταν συνυφασμένος με τα «παράξενα ρομαντικά διηγήματα» όπου μεταφράζονταν ως πλαστό, ψεύτικο και φανταστικό.
Εν αντιθέσει με την Αγγλία, την περίοδο του Διαφωτισμού όπου τα σκήπτρα κρατούν η τάξη, η λογική και η απόλυτη αλήθεια, η λέξη «romantic», υποβιβάστηκε και αναπόφευκτα εξευτελίστηκε. Έτσι, η έννοια του ρομαντικού πήρε άλλη μορφή και σήμαινε το «παιδαριώδες», «γελοίο», «μεγαλόστομο», «μη πραγματικό», «παράλογο» και «αντικλασικό» ενώ πολύ συχνά συναντάται η έκφραση «ρομαντικοί παραλογισμοί και απίστευτες φαντασιώσεις». Σε μια εποχή, όπου αποδεκτό ήταν μόνο το πραγματικό και μόνο το ορθό είχε αξία, η φαντασία θεωρούνταν υποδεέστερη.
Ωστόσο, στις αρχές του 18ου αιώνα και ενώ ο άνεμος της αλλαγής γινόταν ολοένα και περισσότερο αντιληπτός, στην Αγγλία, η έννοια του ρομαντισμού άρχισε να αναβαθμίζεται και συνεπώς να καταλαμβάνει μεγαλύτερο κομμάτι στη θέση που του αρμόζει. Έτσι, ο όρος πλέον, χρησιμοποιείται ως εγκωμιαστικός και από το 1711 το «ρομαντικό» συνδέεται με το «καλό». Εκείνη την περίοδο οι παλιές ρομάντζες έχουν μεγάλη απήχηση στο ευρύ κοινό ως επακόλουθο του θαυμασμού για το Μεσαίωνα, τον Σπένσερ, την Ελισαβετιανή εποχή και το Γοτθικό. Συνεπώς, το «ρομαντικό», αποκτά πλέον θετική έννοια και μεταφράζεται ως «σαγηνευτικό για τη φαντασία». Υπό αυτές τις συνθήκες, η έννοια «ρομαντικός» εφαρμόζεται σε τοπία και σε σκηνές από τη φύση που είχαν να κάνουν όμως πάντα με τα παλιά ρομάντζα.
Φτάνουμε, λοιπόν, στα μέσα του 18ου αιώνα, με την έννοια «ρομαντισμός» να έχει αποκτήσει πλέον διττή σημασία, τη μία που έχει να κάνει με τις παλιές ρομάντζες και αυτήν που υποδηλώνει το συναίσθημα και τη φαντασία. Εκείνη την περίοδο, ο όρος αυτός εισάγεται και στη Γαλλία και αποδίδεται με τις αντίστοιχες γαλλικές λέξεις «romanesque» (μυθιστορηματικό), ή «pittoresque» (γραφικό) προτού καταλήξει στη λέξη που δανείζεται από την αγγλική γλώσσα «romantique». Ενώ στις αρχές του 19ου αιώνα, κάποιοι Γερμανοί ρομαντικοί χρησιμοποιούν τον όρο «ρομαντικό» προκειμένου να ανακαλέσουν τη λογοτεχνία του παρελθόντος, δηλαδή του Δάντη, του Καλντερόν, του Θερβάντες, του Αριόστο και ειδικότερα του Σαιξπηρ.
Συμπερασματικά, ο όρος «ρομαντικό», δεν θεωρείται από την αρχή ένας όρος καλλιτεχνικής κριτικής αλλά υποδεικνύει ένα τρόπο σκέψης, μια ιδέα, με ροπή προς το συναισθηματικό και το φανταστικό. Η μεταπήδηση του στον τομέα της λογοτεχνίας χρονολογείται περίπου από το 1797, την εποχή όπου ο Φρειδερίκος φον Σλέγκελ εξέδωσε περίπου 25 σελίδες στοχασμούς αναφερόμενος στο συγκεκριμένο θέμα. Ενώ το 1798 ο Γάλλος Σταντάλ δηλώνει ότι είναι «ρομαντικός». Έτσι, με το πέρασμα του χρόνου, οδηγηθήκαμε στη γέννηση του ρομαντικού κινήματος το οποίο επέφερε πολλές αλλαγές στον τρόπο σκέψης του 19ου αιώνα, φέρνοντας στο προσκήνιο λέξεις όπως «δημιουργικότητα» και «πρωτοτυπία» και οι οποίες ήταν απόρροια όλης αυτής της διαδικασίας.
Η αρρώστια του αιώνα
Ο καλλιτέχνης διακατέχεται από ένα αέναο πάθος για την ολοκλήρωση. Ζει σε ένα κόσμο που δεν είναι συνυφασμένος με την πραγματικότητα ενώ υπάρχει αδυσώπητη πάλη μεταξύ του εσωτερικού με του εξωτερικού κόσμου με βασικό στόχο να μετουσιώσουν την πραγματικότητα σε επιθυμία. Συνεπώς, το κυρίαρχο συναίσθημα του ρομαντισμού είναι το «Sehnsucht», δηλαδή, η ακόρεστη και φλογερή επιθυμία της κατάκτησης του απόλυτου και η νοσταλγία ενός χαμένου κόσμου όπου βασιλεύει η αρμονική σχέση των αντιθέσεων. Όλο αυτό το ακατανίκητο πάθος και η επιθυμία που δεν μπορούν να κατευνασθούν οδηγούν στην «αρρώστια του αιώνα», υπαρξιακή αγωνία προκαλεί την αδράνεια και την αβουλία που ωθούν το άτομο στα άκρα, ακόμα και στο θάνατο. Χαρακτηριστικά ο Τζιάκομο Λεοπάρντι αναφέρει :
«Ακόμα και η οδύνη η οποία γεννάται από την αηδία και το αίσθημα της ματαιότητας των πραγμάτων είναι συχνά πιο υποφερτή από την αηδία».
Ο ίδιος ο καλλιτέχνης, πέφτει σε μια νιρβάνα με εμφανή την αδιαφορία όχι μόνο για τη ζωή αλλά και το θάνατο ενώ η αίσθηση της πρόωρης γήρανσης είναι ιδιαίτερα έντονη. Το έντονο πάθος καθώς και η απογοήτευση τον εξωθούν σε κατάθλιψη ενώ επιθυμεί διακαώς για ένα βίαιο θάνατο που θα τον κάνουν να ξεφύγει από όλη αυτή την ψυχική κατάσταση. Εμφανή είναι όλα αυτά τα στοιχεία στο έργο του Τζιάκομο Λεοπάλντι «Εις εαυτόν», ο οποίος περιγράφει :
Κοιμήσου για πάντα
Φτωχή, κουρασμένη καρδιά
Όχι μόνον η ελπίδα αλλά
Κι η επιθυμία έχει σβήσει
Κοιμήσου για πάντα. Αρκετά χτύπησες.
Τίποτα δεν αξίζει για να
σπαρταράς κι η γη είναι ανάξια των
αναστεναγμών.
Πίκρα και πλήξη είναι η ζωή
Και τίποτε άλλο
Κι ο κόσμος μονάχα λάσπη.
Εν κατακλείδι ο Ρομαντισμός κατάφερε να φέρει την ανατροπή και να δώσει μια νέα διάσταση στην τότε σύγχρονη πραγματικότητα. Για να προσδώσουμε την έννοια του, θα χρησιμοποιήσουμε τον ορισμό του Βίκτωρ Ουγκώ περί ρομαντισμού :
«Φιλελευθερισμός στη λογοτεχνία. Συνδυασμός του αλλόκοτου με το τραγικό ή το έξοχο (απαγορευμένος από τον Κλασικισμό), απόλυτη αλήθεια της ζωής».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1) Furst Lilian, Ρομαντισμός [Η Γλώσσα της Κριτικής], μτφρ. Ιουλιέττα Ράλλη- Καίτη Χατζηδήμου, Εκδοτική Ερμής, Αθήνα, 1974.
2) Ευρωπαϊκά Γράμματα, Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας, Τόμος Β, Εκδόσεις Σοκολη, Αθήνα 1999.
3) Μπερλ'ιν Ισάια, Οι ρίζες του ρομαντισμού, Scripta, Αθήνα 2000
The rain
Has no beauty
For the homeless
There is no romance
Neither sounds of calmness
If there isn't a roof
Above your head
Η βροχή
Δεν έχει καμία ομορφιά
Για τους αστέγους
Δεν υπάρχει ρομαντισμός
Ούτε ήχοι ηρεμίας
Αν δεν έχεις ένα κεραμίδι
Πάνω απ'το κεφάλι σου
https://www.pemptousia.gr/2020/12/ag-ioannis-o-damaskinos-i-proti-pigi-tis-vizantinis-mousikis/
Ο Βίος και το έργο του
Στην ιστορία της καθ’ημάς εκκλησιαστικής μουσικής βλέπουμε έξοχους υμνογράφους και μουσικώτατους άνδρες, που έχουν αποκρυσταλλώσει στην θεία τέχνη την προσωπικότητα τους, γιατί η ιστορία αυτών είναι και ιστορία της ιεράς μουσικής. Σ΄αυτούς συγκαταλέγεται και ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο μέγας αυτός πατέρας και διδάσκαλος της Εκκλησίας, ο οποίος ήταν κατά την μαρτυρία του Σουΐδα «ανήρ ελλογιμώτατος και ουδενός δεύτερος των κατ’αυτόν επί παιδεία λαμψάντων», διακρίθηκε ως βαθύς και διάσημος θεολόγος και ο οποίος έθεσε τις βάσεις της δογματικής θεολογίας, και ως έξοχος υμνογράφος, κυρίως δε ως κορυφαίος των εκκλησιαστικών ιερών μελωδιών και ασματογράφων.
Θεωρείται το μεταίχμιο της αρχαίας και νεώτερης εκκλησιαστικής μας μουσικής, έχοντας διαρρυθμίσει και ανακαινίσει την ιερά μουσική και την παρασημαντική αυτής και θέτοντας φραγμό στην όλο και αυξανόμενη από τον Δ’ μ.Χ. αιώνα, μουσική κατάχρηση. Απεκάθαρε το εκκλησιαστικό άσμα από τα απρεπή και ανάρμοστα μέλη της θυμελικής μουσικής που είχαν εισαχθεί στην Εκκλησία, χωρίς όμως να απορρίψει τα προγενέστερα εκκλησιαστικά άσματα, τα οποία ήταν καθιερωμένα από την αρχαιότητα. Και όπως oι αρχαίοι Έλληνες παρέλαβαν την μoυσική τους εν μέρει από άλλους λαούς, τους Φρύγιους και Λύδιους (Φρύγιος και Λύδιος τρόπος ή ήχος), φρόντισαν όμως ν’αναπτύξουν και να προαγάγουν αυτήν και να ενατυπώσουν στην ξένη μουσική τον ίδιο χαρακτήρα αναδείξαντες αυτήν όντως ελληνική. Έτσι και ο Χριστιανισμός μη αρκεσθείς σε ό,τι παρέλαβε από την εθνική μουσική των Ελλήνων, φρόντισε να μεθαρμώση την μoυσική αυτών στις ανάγκες της θείας λατρείας αυτού, να καλλιεργήσει και να προαγάγει αυτήν συν τω χρόνω σε βαθμό που κινούσε τον θαυμασμό. Έτσι διαμορφώθηκε η λεγόμενη «Βυζαντινή» μουσική, τροποποιημένη από τους Πατέρες της Εκκλησίας και κυρίως από τον Δαμασκηνό, σύμφωνα προς τις απαιτήσεις της αγίας ημών πίστεως και τον χαρακτήρα της εκκλησιαστικής ποιήσεως και υμνωδίας.
Με τον Δαμασκηνό αρχίζει η δεύτερη περίοδος της μελοποιΐας, κατά την οποία το ενωμένο έργο του συγγραφέα και μουσικού άρχισε να διακρίνεται, γι΄αυτό και οι ποιητές λέγονταν υμνογράφοι και όχι μελωδοί. Και η μεν Α΄ περίοδος της μελοποιΐας που άρχισε από τους πρώτους αιώνες και συνεχίζοντας μέχρι του Η’ αιώνα περιλαμβάνει το Ειρμολογικό και Στιχηραρικό μέλος, κατά το οποίο οι μελωδίες ήταν μάλλον λιτές και σύμμετρες, η δε Β΄ περίοδος περιλαμβάνει διάφορα είδη ψαλτικής, όπως χερουβικά, κοινωνικά, αλληλουάρια, κρατήματα, πολυελέους, που ανήκουν στο ΙΙαπαδικό μέλος, που είναι και το διεξοδικότερο των άλλων.
Ο Δαμασκηνός, κατά τους βιογράφους του, Θεοφάνη τον Ομολογητή, τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννη, τον Μ. Λογοθέτη Κωνσταντίνο τον Ακροπολίτη, τον Σουΐδα και τον Κεδρηνό, γεννήθηκε το 676 μ.Χ. και απέθανε το 756 μ.Χ. Πατρίδα είχε την Δαμασκό, γι΄αυτό και λέγεται Δαμασκηνός. Προερχόταν από γένος επιφανέστατου οίκου. Ο πατέρας αυτού Σέργιος, ήταν διοικητής της Δαμασκού, που ήταν τότε υποταγμένη στους Σαρακηνούς, κατ’άλλους δε ήταν θησαυροφύλακας του Καλίφου Αβδούλ Μελίκ του Α’. Ο πατέρας του λοιπόν εξαγόρασε τον αιχμάλωτο Κοσμά από την Καλαβρία της Ιταλίας, τον οποίο έλεγαν «Ξένο», «Ικέτη» και «Ασύγκριτο», και ο οποίος εκπαίδευσε τον Ιωάννη, καθώς και τον ασματογράφο και μετέπειτα ιεράρχη της επισκοπής Γάζης, Μαϊουμά Κοσμά τον Μελωδό.
Με προτροπή και παράκληση του πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννου, ο Δαμασκηνός ενδύεται το μοναχικό τριβώνιο και χειροτονείται, απ΄ αυτόν πρεσβύτερος. Διάλεξε δε ως ερημητήριο την μονή του αγίου Σάββα που βρίσκονταν όχι μακριά από τα Ιεροσόλυμα, γι΄αυτό και λέγεται και Ιεροσολυμίτης. Εδώ πέρασε τη ζωή του συγγράφοντας και μελετώντας. Πολέμησε ισχυρά τους εικονομάχους αυτοκράτορες Λέοντα τον Γ’ τον ΄Ισαυρο και τον Κωνσταντίνο τον Κοπρώνυμο. Με επιστολές του παραινών τους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης, προασπίζονταν την τιμήν και προσκύνηση των εικόνων. Ιστορείται μάλιστα ότι ο Λέων οργισμένος διέταξε να μιμηθούν την γραφή του Δαμασκηνού και να αποστείλουν στον Καλίφη πλαστή επιστολή αυτού, με την οποία αυτός φαίνεται ότι προσέφερε την Δαμασκό στους Βυζαντινούς. Ο δε Καλίφης έκοψε το δεξί χέρι αυτού, το οποίο όμως ιάθη ως εκ θαύματος. Τότε δε ο ιερός ψαλμωδός ανέμελψε τον Α΄ Ειρμόν του Κανόνος του Α’ ήχου «Σου η τροπαιούχος δεξιά, θεοπρεπώς εν ισχύϊ δεδόξασται». Ένεκα της ευγλωττίας του επωνομάσθηκε και «Χρυσορρόας» ή «Χρυσόστομος» από δε τους μελωδούς «Μαΐστωρ της μουσικής». Από τον Κοπρώνυμο εκλήθη «Μανσούρ», και από άλλους πολέμιους του επωνυμικά «Σαραβαΐτης» και «Αρκλάς» για χλευασμό. Η Ανατολική Εκκλησία εορτάζει την μνήμη του την 4 Δεκεμβρίου, η δε Δυτική την 6 Μαΐoυ.
Τα ποιητικά και ασματικά έργα του Δαμασκηνού.
Τα έργα του Δαμασκηνoύ ανάγονται σε πέντε τάξεις, σε καθαρώς φιλοσοφικά ή διαλεκτικά, σε θεολογικά, σε ερμηνευτικά ή κριτικά, σε ποιητικά, και σε άσματα ήτοι μουσικά. Ο Δαμασκηνός, ως υμνογράφος και μουσικός, παρατηρούμε ότι μετέφερε σε απλούστερο είδος την ψαλμωδία της πριν από αυτόν εποχής, και επελήφθη του κανονισμού και της διαρρύθμισης της ψαλμωδίας, συντάσσοντας για τον λόγο αυτό την Οκτώηχο κατά τους οκτώ ήχους, τους παραγόμενους κατά τινα τροποποίηση και μεταβολή από τα πολυάριθμα είδη των μελών της ελληνικής Μουσικής, των οποίων ο χαρακτήρας συμβιβάζονταν προς τα σεμνά και ιερά της Εκκλησίας αισθήματα και συνεργούσε σε δοξολογία του Θεού και κατάνυξη, παρακωλύσας δε όλα τα μέλη των οποίων τα αισθήματα ήσαν άσεμνα και απρεπή, ενθουσιαστικά, θούρια και πολεμιστήρια. Ο Δαμασκηνός συμπεριέλαβε την απλότητα των μελών των οκτώ ήχων στην Οκτώηχο αυτού.
Επενόησε επίσης για τους οκτώ ήχους και δική του αγκιστροειδή παρασημαντική. Kαι είναι αλήθεια ότι τα αγκιστροειδή μουσικά σημεία, με τα οποία έγραψε τις μελωδίες που έφτιαξε και μελοποίησε, έχουν την αρχή τους στους προ αυτού τρεις αιώνες. Οι χαρακτήρες του Δαμασκηνού ήταν γριφώδεις και συμβολικοί, όμοιοι προς τους ιερογλυφικούς εκείνους των αρχαίων Αιγυπτιακών γραμμάτων. Κάθε χαρακτήρας παριστάνει πολλάκις ένα φθόγγο αλλά και πολλούς.
Ο Δαμασκηνός ως γνώστης της θεωρίας της Μουσικής παρατήρησε ότι η γνώση της μελωδίας των ήχων περιορίζονταν μόνο στην πράξη, η δε θεωρητική διάταξη της μελωδίας και η αμοιβαία σχέση των ήχων διατελούσαν παρημελημένα. Πρώτος εσυστηματοποίησε την αρχαία οκτωηχία, συγγράφοντας θεωρία για την πράξη της ιερής μουσικής στη βάση του ελληνικού Πεντάχορδου ή Τροχού. Της μουσικής θεωρίας των εκκλησιαστικών ήχων η πρακτική εφαρμογή είναι η Οκτώηχος.
Υπό το όνομα του Δαμασκηνού σώζεται σε περγαμηνή «εν τοις παλαιοίς Στιχηραρίοις τοις επί μεμβράνης γεγραμμένοις» Γραμματική Μουσικής ή Κανόνιον κατά τους ορισμούς και κανόνας των αρχαίων Ελλήνων, όπου πραγματεύεται περί διαιρέσεως των οκτώ ήχων, περί παραγωγής των πλαγίων ήχων από τους κύριους, και περί των ονομασιών των οκτώ ήχων και των αντιστοίχων αυτών στην αρχαία ελληνική μουσική. Επιγράφεται δε «Αρχή των σημείων της ψαλτικής τέχνης των ανιόντων και κατιόντων σωμάτων τε και πνευμάτων και πάσης χειρονομίας». Πραγματείες περί θεωρίας της Μουσικής μετά τον φωστήρα Δαμασκηνό έγραψαν Μανουήλ ο Βρυέννιος, Ιωάννης ιερεύς Πλουσιαδηνός, Ιωάννης Μαΐστωρ ο Κουκκουζέλης, Ιωάννης ο Κλαδάς, Μανουήλ ο Χρυσάφης, Δημήτριος ο Καντεμίρης, Κύριλλος ο αρχιεπίσκοπος Τήνου, Βασίλειος Στεφανίδης ο Βυζάντιος, Χρύσανθος ο μητοοπολίτης Δυρραχίου, Χουρμούζιος ο Χαρτοφύλαξ, Θεόδωρος Φωκαεύς, Μαργαρίτης ο Δοβριανίτης, Γεώργιος ο Λέσβιος, Παναγιώτης Αγαθοκλέους, Κυριακός Φιλοξένης ο Εφεσιομάγνης και άλλοι σύγχρονοι μας. Θεωρητικό εξέδωσε και η Επιτροπή του 1881 που είχε συσταθεί από το Οικ. Πατριαρχείο.
Το πρώτο ποιητικό και ασματικό προϊόν του Δαμασκηνού τυγχάνει η Οκτώηχος, την οποία εμέλισε στη βάση της οκταήχου αυτού υμνωδίας. Από τα διάφορα Τροπαρία που απαρτίζουν την Οκτάηχο στον Δαμασκηνό αποδίδονται μόνον οι ακολουθίες του Εσπερινού των Σαββάτων και τoυ Όρθρου των Κυριακών, καθότι τα Ανατολικά λεγόμενα στιχηρά ανήκουν στον Ανατόλιο μοναχό τον Στουδίτη που έζησε μετά τον Δαμασκηνό, τα Απόστιχα στον Παύλο τον Αμμορίου η της Ευεργέτιδος, oι Τριαδικοί Κανόνες στον Μητροφάνη τον Σμύρνης, τα ένδεκα Εωθινά στον Λέοντα τον Σοφό, τα ένδεκα Εξαποστειλάρια στον Κωνσταντίνο τον Πορφυρογέννητο και oι Αναβαθμοί στον Θεόδωρο τον Στουδίτη. Την Οκτάηχο, στην οποία βρίσκεται άπασα η χριστιανική δογματική διδασκαλία, παραδέχονται στην εκκλησιαστική χρήση όλες οι Εκκλησίες της Ανατολής και Δύσης, κελεύσει του Φράγκου Ρήγα Καρλομάγνου, ζώντος έτι τoυ Δαμασκηνού.
Ο θείος μουσουργός, πλην των Κανόνων της Οκτωήχου εποίησε και τον λαμπρότατο Κανόνα της εορτής της λαμπροφόρου Αναστάσεως «Αναστάσεως ημέρα, λαμπρυνθώμεν λαοί», τον οποίο όταν άκουσε ο Κοσμάς ο Μελωδός, που επίσης είχε γράψει Κανόνα για την ίδια εορτή σε ήχο Β’, «Νυν πάντα πεπλήρωται φωτός ουρανός τε και γη και τα καταχθόνια», ανεφώνησε «Kαι συ αδελφέ Ιωάννη, το παν όλον εν τοις τρισί τούτοις συμπεριέλαβες, και oυδέν αφήκας έξωθεν· ήττημαι γουν εγώ και την ήτταν ομολογώ· όθεν ο μεν σός κανών εχέτω τα πρωτεία και αριστεία, και ψαλλέσθω δημοσίως εν ταις του Χριστού Εκκλησίαις, ο δε εμός εν σκότει και γωνία γενέσθω ως μη εν φωτί άξιος διά τε τα νοήματα και δια τε τον πενθικόν και κλαυθμηρόν ήχον, καθ’ον εμελοποίηθη, ανάρμοστον πάντη όντα εν τη λαμπροτάτη και κοσμοχαρμοσύνω ημέρα της του Κυρίου Αναστάσεως». Ο Δαμασκηνός συνέταξε πάνω από εξήντα Κανόνες για τις κυριότερες εορτές της Εκκλησίας, οι οποίοι είναι ανθολογία εύρυθμος από τους Πανηγυρικούς Λόγους του Γρηγορίου του Θεολόγου και άλλων.
Εκ των Κανόνων τoυ θείου Ιωάννoυ αναφέρουμε:
«Έσωσε λαόν θαυματουργών Δεσπότης», «Στείβει θαλάσσης κυματούμενον σάλω», «Θείω καλυφθείς ο βραδύγλωσσος γνόφω», φτιαγμένοι σε ιαμβικούς τρίμετρους, κατ’ απομίμησιν Γρηγορίου του Ναζιανζηνού, τον οποίο είχε και αυτός πρότυπο, όπως και ο Κοσμάς ο Μελωδός. Ο Δαμασκηνός μουσούργησε και τον κατ’ Αλφάβητο Κανόνα της εορτής του Ευαγγελισμού «Ανοίξω το στόμα μου», ποιήσας για την Δ’ ωδή δύο Ειρμούς «Την ανεξιχνίαστον θείαν βουλήν και «Ο καθήμενος εν δόξη». Επίσης τους Κανόνες «Παρθένοι νεάνιδες συν Μαριάμ τη Προφήτιδι», «Τώ Σωτήρι Θεώ τω εν θαλάσση λαόν», εις την Υπαπαντήν, εις την Ύψωσιν του Σταυρού, εις το Γενέσιον της Θεοτόκου, στους Προφήτας, στους Αποστόλους, στους ιεράρχας, στους μάρτυρες, στους οσίους, στα εγκαίνια του ναού της Αναστάσεως, στην ανάμνηση του επιφανέντος σημείου του Σταυρού στον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, κλπ. Υπομνήματα δε και ερμηνείες στους ασματικούς Κανόνες τoυ θείου μελωδού έγραψαν ο Ζωναράς, ο Γρηγόριος ο Πάρδος επίσκοπος Κορίνθου, Ευστάθιος ο Θεσσαλονίκης, Μάρκος ο Εφέσου και Νικόδημος ο Αγιορείτης.
Στον ιερό Δαμασκηνό αποδίδονται και οι εξής εκκλησιαστικοί ύμνοι «Υπερένδοξε αειπάρθενε ευλογημένη Θεοτόκε προσάγαγε», «Επί σοι χαίρει κεχαριτωμένη πάσα η κτίσις», «Την άχραντον εικόνα σου προσκυνούμεν αγαθέ», «Ελέησον ημάς Κύριε ελέησον ημάς», «Κύριε ελέησον ημας επί σoι γαρ πεποίθαμεν», «Της ευσπλαγχνίας την πύλην άνοιξον ημίν ευλογημένη Θεοτόκε», «Πολλά τα πλήθη των εμών Θεοτόκε πταισμάτων», «Την πάσαν ελπίδα μου εις σε ανατίθημι», «Των ουρανίων στρατιών Αρχιστράτηγε», τα Τροπάρια στις Ώρες και τα Στιχηρά του Πάσχα, τα 26 νεκρώσιμα ιδιόμελα και στιχηρά τα ποιηθέντα στην μονή του αγίoυ Σάββα. Αυτά τα έξοχα και λαμπρά έργα του Δαμασκηνού, χρησίμευσαν σαν υπόδειγμα στους μεταγενέστερους μελωδούς της Εκκλησίας, και τα οποία διαδόθηκαν παντού και συνετέλεσαν στο να περιπέσουν σε αχρηστία τα πολλά Κοντάκια του Ρωμανού, με εξαίρεση ολίγων.
Στον θείο μουσουργό αποδίδονται και τα εξής μουσουργήματα, τα οκτώ μέγιστα Κεκραγάρια, τα προωδικά του Ακαθίστου ύμνου, το Αργό «Θεός Κύριος» του Ακαθίστου, «Το προσταχθέν μυστικώς», το δίχορο αργό «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια», το «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται», το «Ότε oι ένδοξοι μαθηταί», το εις ήχο Α΄ Κοινωνικό «Γεύσασθε και ίδετε», το εις ήχον Πλ. Β΄ Χερουβικό των ΙΙροηγιασμένων «Νυν αι δυνάμεις» και άλλα πολλά μαθήματα, ως Χερουβικά και Κοινωνικά. Τα μεγάλα μαθήματα του Δαμασκηνού μετέφερε στην αναλυτική μoυσικήν γραφή του, ο Πέτρος ο Πελοποννήσιος, και οι διδάσκαλοι Γρηγόριος Πρωτοψάλτης και Χουρμούζιος Χαρτοφύλαξ.
Προσθέτουμε δε εδώ ότι το πλήθος των νέων ασμάτων, τα οποία παρέδωσαν στην Εκκλησία ο Δαμασκηνός και ο Κοσμάς ο Μελωδός, ουσιαστικά διεύρυναν τον κύκλο της εκκλησιαστικής λατρείας, διό και εδέησε να αναθεωρηθεί παρά του θείου φωστήρα της Δαμασκού το τέως στοιχειώδες Ιεροσολυμιτικόν Τυπικόν Σάββα του ηγιασμένου, στο οποίο περιελήφθησαν και τα καθιερωμένα άσματα από την αρχαιότητα. Επειδή δε προ του Δαμασκηνού κάθε τοπική Εκκλησία και κάθε μονή είχε δικό της Τυπικό, αυτό του Δαμασκηνού συνετέλεσε στην εκκλησιαστική ενότητα.
Γεώργιος Παπαδόπουλος – Εκδόσεις «Τέρτιος», Κατερίνη
https://www.fosonline.gr/stiles/san-simera/article/119119/o-thanatos-toy-frank-zapa
Σαν σήμερα, στις 4 Δεκεμβρίου του 1993, πεθαίνει σε ηλικία 53 ετών ένας από τους κορυφαίους κιθαρίστες όλων των εποχών, ο Φρανκ Ζάπα.
O θάνατος του Φρανκ Ζάπα
Η τελευταία τουρνέ του σε σχήμα ροκ συγκροτήματος πραγματοποιήθηκε το 1988 με ένα δωδεκαμελές συγκρότημα που φημολογείται ότι είχε ρεπερτόριο πλέον των 800 τραγουδιών (τα περισσότερα του ίδιου του Ζάπα), το οποίο όμως διαλύθηκε με έντονους διαπληκτισμούς πριν ολοκληρωθεί η τουρνέ. Μέρη της τουρνέ αυτής υπάρχουν στα άλμπουμ The Best Band You Never Heard In Your Life, Make a Jazz Noise Here (κυρίως ορχηστρική και πειραματική μουσική) και Broadway the Hard Way (νέο αυθεντικό υλικό). Μικρά κομμάτια της βρίσκονται και στο You Can’t Do That On Stage Anymore Volume 6.
Το 1992 διαγνώστηκε με καρκίνο του προστάτη, από τον οποίο και πέθανε έναν χρόνο αργότερα. Ο Ζάπα κηδεύτηκε στο νεκροταφείο Γουέστγουντ της Καλιφόρνια.
Ο Ζάπα εισήχθη μετά θάνατον στο Rock and Roll Hall of Fame το 1995. Την ίδια χρονιά ο μεγαλύτερος σύγχρονος Λιθουανός γλύπτης, Κονσταντίνας Μπογκντάνας, δημιουργός πορτρέτων του Λένιν, φιλοτέχνησε μια προτομή του Ζάπα, η οποία και τοποθετήθηκε στο κέντρο του Βίλνιους, της πρωτεύουσας της Λιθουανίας. Προς τιμήν του επίσης δόθηκε το όνομά του σε έναν αστεροειδή (3834 Zappafrank).
Ο Ζάπα παντρεύτηκε δύο φορές, την πρώτη με την Κέι Σέρμαν, και τη δεύτερη με την Γκέιλ Σλόουτμαν, με την οποία και έμεινε μέχρι τον θάνατό του. Με τη Σλόουτμαν ο Ζάπα απέκτησε τέσσερα παιδιά, δύο γιους και δύο κόρες, στα οποία έδωσε ασυνήθιστα ονόματα: Moon Unit, Dweezil, Ahmet Rodin και Diva.
Με καταγωγή από τη Σικελία και την Ελλάδα, ο Φρανκ Ζάπα απέκτησε, μετά θάνατον, το δικό του βιβλίο ζωγραφικής, με 72 καινούργιες εικόνες που περιμένουν να χρωματιστούν, ενώ το 1997 βραβεύτηκε με το Γκράμι για τη συνολική προσφορά του στη μουσική.
Darkness
Come, shroud
My obnoxious neighbors !
Σκοτάδι
Έλα, κάλυψε
Του ανυπόφορους γείτονες !
Έκανα το τραγούδι πανωφόρι
Κεντήματα το στόλισα
Από παλιές μυθολογίες
Από τα νύχια ως την κορφή
Όμως οι ανόητοι το πήρανε
Όπως το βλέπει ο κόσμος
Σαν να το είχαν φτιάξει αυτοί
Τραγούδι, ας το πάρουνε
Γιατί πιο ενδιαφέρον είναι
Να περπατά κανείς γυμνός
W.B.Yeats, Ποιήματα, μτφ. Μαρία Αρχιμανδρίτου, εκδ.Εκδοτική Θεσ/νικης
My
Favorite colour
The chameleon's one
Χρώμα
Αγαπημένο μου
Αυτό του χαμαιλέοντα
https://elinepa.org/el/let-the-life-be-victorious-maithili-sharan-gupt/
Ποίημα του Μαϊθιλί Σάραν Γκουπτ*
Μετάφραση: Δημήτριος Βασιλειάδης
मृषा मृत्यु का भय है
Μάταιος είναι ο φόβος του θανάτου
जीवन की ही जय है ।
Η νίκη ανήκει μόνο στη ζωή.
जीव की जड़ जमा रहा है
Θέτοντας τις ρίζες όλων των όντων
नित नव वैभव कमा रहा है
Αποκτά καινούργια λάμψη αιώνια
यह आत्मा अक्षय है
Αυτό το πνεύμα είναι ακατάστρεπτο
जीवन की ही जय है।
Η νίκη ανήκει μόνο στη ζωή.
नया जन्म ही जग पाता है
Ο κόσμος κατανοεί μόνο τη νέα γέννηση
मरण मूढ़-सा रह जाता है
Ο θάνατος παραμένει σαν λύθαργος
एक बीज सौ उपजाता है
Από ένα σπόρο γενιούνται εκατό
सृष्टा बड़ा सदयहै
Ο δημιουργός είναι πολύ φιλέσπλαχνος
जीवन की ही जय है।
Η νίκη ανήκει μόνο στη ζωή.
जीवन पर सौ बार मरूँ मैं
Κι αν πεθάνω εκατό φορές μέσα στη ζωή
क्या इस धन कोगाड़ धरूँ मैं
Μπορώ να τον κρατήσω αυτόν τον πλούτο;
यदि न उचित उपयोग करूँ मैं
Αν δεν κάνω σωστή χρήση του
तो फिर महाप्रलय है
Τότε έρχεται ξανά η μεγάλη καταστροφή
जीवन की ही जय है।
Η νίκη ανήκει μόνο στη ζωή.
