Ο Ρουμί ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση: Μια Γέφυρα ή ένας Καθρέφτης;

 

https://www.dailysabah.com/feature/2015/03/02/from-west-to-east-my-journey-with-rumi

 Jennifer Çelik

Θεωρούμενος ένας από τους σπουδαιότερους μυστικιστές ποιητές της ιστορίας, ο Ρουμί έγινε πρόσφατα μια πασίγνωστη φιγούρα στη Δύση, ενώ η δημοτικότητά του συνεχίζει να αυξάνεται στην Ανατολή. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο τον αντιλαμβάνονται στην Ανατολή και τη Δύση διαφέρει σημαντικά λόγω της αφοσίωσής του και της ισχυρής του σχέσης με το Ισλάμ — στοιχεία που έχουν παραβλεφθεί ή παρερμηνευτεί στη δυτική λογοτεχνία.

Πριν από λίγες εβδομάδες, έκανα μερικά ακόμη βήματα στο ταξίδι της φιλίας μου με τον Μεβλανά Τζελαλεντίν Μουχάμαντ Ρουμί, ή απλώς Ρουμί. Ο επιδραστικός ποιητής του 13ου αιώνα έχει γίνει ένας από τους πιο πολυδιαβασμένους ποιητές στη Βόρεια Αμερική, αποκτώντας εμπορική αξία και δημοτικότητα τα τελευταία 15 χρόνια. Μάλιστα, η UNESCO ανακήρυξε το 2007 ως έτος Ρουμί, τιμώντας τα 800 χρόνια από τη γέννησή του.

Έχοντας διαβάσει Ρουμί, ένιωσα περιέργεια για τους πολυζητημένους Περιστρεφόμενους Δερβίσηδες, οπότε αποφάσισα να επισκεφθώ τον Τεκέ των Μεβλεβί στον Γαλατά της Κωνσταντινούπολης. Εκεί, άρχισα να αναθεωρώ τις σκέψεις μου για τον Ρουμί που είχα γνωρίσει πριν από χρόνια: έναν «δυτικό» Ρουμί, δημοφιλή στα ράφια των βιβλιοπωλείων, που ελκύει όσους αναζητούν τη «μυστικιστική αγάπη», προϊόν κυρίως μιας «οριενταλιστικής» νοοτροπίας.

Η Εξέλιξη μιας Φιλίας

Χρησιμοποιώ τη λέξη «φίλος» γιατί, όπως ένας καλός φίλος, μου παρείχε καθοδήγηση, λόγια σοφίας, ακόμα και έναν ώμο για να κλάψω. Η σχέση μας εξελίσσεται και δυναμώνει κάθε μέρα.

Όλα ξεκίνησαν όταν ένας φίλος μού χάρισε το βιβλίο της Ελίφ Σαφάκ, «Οι Σαράντα Κανόνες της Αγάπης». Εκείνη την εποχή, εργαζόμουν στον γρήγορο ρυθμό της βιομηχανίας της μόδας και δεν είχα καθόλου χρόνο για διάβασμα. Όμως, όταν κάθισα ένα βράδυ να το διαβάσω, δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου.

Σύντομα άρχισα να παρατηρώ τον Ρουμί παντού: σε γάμους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμα και στα μαθήματα Γιόγκα. Κάθε στίχος του με τραβούσε, καθώς ήταν εύκολο να τον συνδέσω με οτιδήποτε συνέβαινε στη ζωή μου εκείνη τη στιγμή.

Δύο Κόσμοι, Δύο Ερμηνείες

Ποια χαρακτηριστικά έρχονται στο μυαλό κάποιου όταν σκέφτεται τον Ρουμί;

Στη Δύση: Οι λέξεις που κυριαρχούν είναι: στοργικός, μυστικιστής, παθιασμένος.

Στην Ανατολή: Οι λέξεις είναι: ευσεβής, θείος, ταπεινός και λόγιος.

Γιατί διαφέρουν τόσο πολύ οι απόψεις; Πιστεύω ότι οι δυτικοί αναγνώστες γνωρίζουν έναν Ρουμί απογυμνωμένο από τις αξίες που τον καθορίζουν. Πολλοί δεν γνωρίζουν ότι ήταν Ισλαμιστής λόγιος, θεολόγος φιλόσοφος και Σούφι μυστικιστής. Οι αγγλικές μεταφράσεις συχνά παραλείπουν κάθε σύνδεση με το Ισλάμ για να είναι πιο ελκυστικές στο κοινό.

Υπάρχει, αλήθεια, οποιαδήποτε έννοια έξω από τη θρησκεία στην ποίηση του Ρουμί; Ή μήπως ο Ρουμί έχει φυλακιστεί μέσα στα όρια που εμείς θέσαμε για την «εγκόσμια αγάπη»;

Η Αληθινή Μαγεία

Τώρα που ζω στην Τουρκία, έχω μια διαφορετική κατανόηση της πρακτικής και της ποίησής του. Μπορεί κανείς να εκτιμήσει πραγματικά τον Ρουμί μόνο όταν κατανοήσει τη σύνδεσή του με το Θείο, η οποία τον ώθησε να γράψει. Διαφορετικά, ο Ρουμί δεν θα ξεπεράσει ποτέ το επίπεδο μιας απλής «τάσης» (trend) για τον δυτικό αναγνώστη.

Μετά από 800 χρόνια, ο Ρουμί παραμένει ένας καθρέφτης που αντανακλά αυτό που ο αναγνώστης επιλέγει να φανταστεί: αγάπη, νοσταλγία, θεραπεία ή θρησκεία.

Το Κάλεσμα του Ρουμί

"Έλα, έλα, όποιος κι αν είσαι. Περιπλανώμενε, προσκυνητή, λάτρη της φυγής. Δεν έχει σημασία. Το δικό μας δεν είναι καραβάνι απόγνωσης. Έλα, ακόμα κι αν έχεις αθετήσει τους όρκους σου χίλιες φορές. Έλα, και πάλι, έλα, έλα."